Әлемде ақпарат алмасудың физикалық табиғаты түбегейлі өзгеріп, электр тоғының орнын жарық жылдамдығындағы оптикалық талшықтар басты. Бұрынғы жуан мыс кабельдерден жіңішке шыны жіптерге көшу байланыс сапасын ғана емес, Қазақстан сынды елдердің цифрлық егемендігі мен ақпараттық қауіпсіздігінің де маңызын арттырды, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Мыс сымнан жарық сәулесіне дейін
Өткен ғасырдың жетпісінші жылдарында телекоммуникация саласында нағыз төңкеріс жасалды. Оған дейін деректер кәдімгі мыс сым арқылы кернеу мен токтың өзгеруі есебінен берілетін. Мыс сымдардың кедергісі жоғары болғандықтан, энергияның бір бөлігі жылуға айналып, сигнал жиілігі шектеліп, сыртқы кедергілер жиі туындайтын.
Оптикалық талшықтың пайда болуы ақпаратты электрмен емес, шыны өзек арқылы жарық импульстерімен тасымалдауға мүмкіндік берді. Қазіргі талшықтарда сигналдың жоғалуы өте аз. Ең басты жетістік – бір талшық бойымен әртүрлі ұзындықтағы (қарапайым тілмен айтқанда, түрлі түсті) жарық сәулелерін қатар жіберуге жол ашылды.
1988 жылы АҚШ, Ұлыбритания мен Францияны қосқан тұңғыш трансатлантикалық TAT-8 оптикалық кабелінің өткізу қабілеті 280 Мбит/с болып, бір мезетте 40 мың телефон қоңырауын ғана өткізе алған. Бүгінгі суасты магистральдары секундына 500 Тбит дерек тасымалдайды, яғни алғашқы көрсеткіштен 1,8 миллион есе жылдам.
Дегенмен мыс өткізгіштер мүлде жойылып кеткен жоқ: қысқа қашықтықтарда, құрылғылардың ішкі жүйесінде және электр қуаты мен сигналды қатар беретін Ethernet (PoE) желілерінде мыс әлі де тиімді әрі арзан саналады.
Қазақстанның цифрлық тәуелділігі қай деңгейде?
Жаһандық деңгейде ақпарат тасқыны жарық жылдамдығымен ағып жатқанда, Қазақстанның осы инфрақұрылымдағы орны алаңдаушылық туғызбай қоймайды. Еліміз цифрлық мемлекет құру туралы жиі айтқанымен, оның түпкі физикалық тірегі саналатын магистральдық желілерде елеулі кемшіліктер бар:
Сыртқы трафикке тәуелділік: Қазақстанның халықаралық интернет желісіне шығатын басты арналары жылдар бойы Ресейдің байланыс операторларының желісіне байланды. Геосаяси жағдайдың құбылуы және көрші елдердегі интернетті бұғаттау немесе бақылау әрекеттері отандық байланыс сапасына тікелей қауіп төндіреді.
Каспий жобасының баяулауы: Еуропа мен Азия арасындағы тәуелсіз цифрлық дәліз ашу мақсатында қолға алынған Каспий теңізінің түбімен оптикалық кабель тарту жобасы бірнеше жылдан бері созылып келеді. Бұл бағыт толық іске аспайынша, елдің цифрлық дербестігі туралы сеніммен айту қиын.
Ішкі монополия мен сапасыз желілер: Магистральдық байланыс арналары негізінен бірен-саран монополист ұлттық компаниялардың бақылауында. Бәсекенің жоқтығы шалғай өңірлерді жылдам интернетпен қамтуды тежеп отыр.
Ауыл мен қала арасындағы цифрлық теңсіздік: Ірі мегаполистер оптикалық желілер мен 5G жылдамдығына көшкенімен, жүздеген елді мекендерде әлі күнге дейін кеңес заманынан қалған мыс кабельдер мен баяу мобильді интернеттен басқа балама жоқ.
Қазіргі заманда цифрлық тәуелсіздік дегеніміз – тек мемлекеттік қосымшалар жасап қою емес, ол бүкіл деректер ағынын өз аумағыңда еркін әрі қауіпсіз өткізе алатын қуатты инфрақұрылымға ие болу.
Отандық талшықты-оптикалық желілер сыртқы күштердің ықпалынан азат болып, баламалы бағыттар әртараптандырылмайынша, ұлттық қауіпсіздікке төнетін қатерлер сейілмейді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
