Түрікменстанның Аваза кешенінде өткен ТМД-ға қатысушы мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында Достастық аясындағы ынтымақтастықты дамытудың басым бағыттары талқыланды. Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев ұйымның алдағы жылдарға арналған даму стратегиясын әзірлеу, индустриялық-технологиялық жобаларды жүзеге асыру, жасанды интеллект саласындағы тәжірибе алмасу және көлік-логистика байланыстарын нығайту жөнінде бірқатар бастама көтерді. Сонымен қатар Мемлекет басшысы гуманитарлық ынтымақтастықты кеңейтуге бағытталған ұсыныстарын да ортаға салды, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Қазақстанның бұл бастамалары елдер арасындағы экономикалық байланыстарды тереңдетуге, технологиялық әріптестікті дамытуға және ортақ жобаларды жүзеге асыруға жаңа мүмкіндіктер ашады. Әсіресе, энергетика, цифрландыру, көлік дәліздері мен мәдени дипломатия бағыттарындағы ынтымақтастықтың маңызы артып келеді. Ұзақ мерзімді жоспарлау мен өзекті салалардағы бірлескен жұмысты үйлестіру Достастық елдерінің экономикалық және гуманитарлық байланыстарын дамытуға ықпал ете алады.
Саясаттанушы Таир Нигманов Қазақстан Президентінің бастамаларына қатысты пікір білдіріп, олардың ТМД аясындағы ынтымақтастықты дамытудағы маңызына тоқталды. Сарапшы энергетика, жасанды интеллект, көлік-логистика және мәдени дипломатия салаларындағы ұсыныстардың Қазақстан үшін ашатын мүмкіндіктерін түсіндірді.
2035 жылға дейінгі даму стратегиясы
— ТМД-ға қатысушы мемлекеттер басшылары кеңесінің отырысында Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев 2035 жылға дейінгі Достастықты дамыту стратегиясын әзірлеуді ұсынды. Бұл бастама Мемлекет басшысы мен Қазақстанның ұйым болашағына қатысты стратегиялық көзқарасын қалай көрсетеді? Ол елдер арасындағы экономикалық, технологиялық және гуманитарлық байланыстарды нығайту үшін қандай жаңа мүмкіндіктер ашады?
«Бұл бастама, ең алдымен, Қазақстанның ТМД әлеуетіне және оның елдер арасындағы ынтымақтастықты дамытудағы рөліне сенетінін көрсетеді. Қазақстан Достастықты мемлекеттер арасындағы байланыстарды нығайтуға, ортақ міндеттерді талқылауға және өзекті мәселелер бойынша бірлескен шешімдер қабылдауға мүмкіндік беретін маңызды алаң ретінде қарастырады», – деді саясаттанушы Таир Нигманов.
Осы тұрғыда энергетика, инфрақұрылым және адами капиталды дамыту сияқты бағыттарда нақты ынтымақтастық шараларының ұсынылуы ерекше маңызға ие. Бұл бастамалар елдер арасындағы экономикалық байланыстарды кеңейтіп, тәжірибе алмасуға және жаңа бірлескен жобаларды жүзеге асыруға жол ашады.
Сонымен қатар, стратегияның 2035 жылға дейінгі кезеңді қамтуы Қазақстанның ТМД аясындағы ынтымақтастыққа ұзақ мерзімді перспектива тұрғысынан қарайтынын аңғартады. Тоғыз жылдық кезеңді қамтитын мұндай жоспар ұйымның алдағы даму бағыттарын айқындауға, ортақ басымдықтарды белгілеуге және мемлекеттер арасындағы әріптестікті жүйелі түрде нығайтуға мүмкіндік береді. Бұл Қазақстанның ТМД-ны тарихи байланыстарға негізделген бірлестік ретінде ғана емес, қазіргі заманғы талаптарға бейімделіп, жаңа мүмкіндіктер қалыптастыра алатын маңызды өңірлік ынтымақтастық алаңы ретінде қарастыратынын көрсетеді.
Индустриялық-технологиялық және энергетикалық жобалар
— Қасым-Жомарт Тоқаев 2027–2030 жылдарға арналған ТМД-ның индустриялық-технологиялық флагмандық жобалар портфелін қалыптастыру бастамасын көтерді. Бұл бастама бірлескен өндіріс орындарын дамытуға, инвестиция тартуға және қосылған құны жоғары өнім шығаруға қалай ықпал ете алады? Мемлекет басшысының басшылығымен Қазақстан осындай ауқымды экономикалық жобаларды жүзеге асыруда қандай рөл атқара алады?
— Ынтымақтастық мүмкіндіктеріне тоқталсақ, Қазақстан үшін энергетика саласының стратегиялық маңызы зор. Өнеркәсіптің дамуы, жаңа өндіріс орындарының ашылуы және халық санының артуы электр энергиясына деген сұранысты тұрақты түрде өсіріп келеді. Осыған байланысты еліміз энергетикалық инфрақұрылымды жетілдіруге, энергиямен жабдықтау мүмкіндіктерін кеңейтуге және энергетикалық қауіпсіздікті нығайтуға басымдық беріп отыр. Әсіресе, электр энергиясын тұтыну көлемі артатын кезеңдерде көршілес мемлекеттермен байланыстардың маңызы арта түседі. Бұл ретте атом электр станциясын салу жобасы Қазақстанның энергетикалық әлеуетін арттыруға және ұзақ мерзімді перспективада өсіп келе жатқан сұранысты қамтамасыз етуге бағытталған маңызды қадамдардың бірі саналады.
Сонымен қатар, тарихи қалыптасқан энергетикалық жүйелердің байланысы елдер арасындағы ынтымақтастықты одан әрі дамытуға қолайлы жағдай қалыптастырады. Қазақстанның оңтүстік өңірлері Өзбекстан мен Қырғызстанның энергетикалық жүйелерімен, ал солтүстік өңірлері Ресейдің энергетикалық жүйесімен байланысты. Бұл өз кезегінде электр энергиясын жеткізу, энергетикалық ресурстарды тиімді пайдалану және өңірлік энергетикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету бағыттарындағы әріптестіктің маңызын арттырады. Су-энергетика саласындағы байланыстар да ерекше мәнге ие. Атап айтқанда, Қырғызстанмен су қоймаларын пайдалану, су ресурстарын тиімді басқару және су мен электр энергиясына қатысты келісімдер аясында тәжірибе алмасу өңір елдерінің энергетикалық қажеттіліктерін үйлестіруге мүмкіндік береді. Сондықтан энергетика саласындағы ынтымақтастықты дамыту Қазақстанның экономикалық өсімін қолдауға және өңірлік байланыстарды нығайтуға ықпал ететін маңызды бағыттардың бірі.
Жасанды интеллект саласындағы серіктестік
— Қазақстан Президенті жасанды интеллект саласындағы тәжірибе алмасуды жолға қоюды және 2027 жылдың бірінші тоқсанында Астанада ТМД аясында арнайы форум өткізуді ұсынды. Бұл бастама Қазақстанның қазіргі технологиялық басымдықтарына қаншалықты сәйкес келеді? Ол отандық IT саласын, ғылыми әлеуетті және халықаралық технологиялық әріптестікті дамыту үшін қандай перспективалар ашады?
— Жасанды интеллект – әлемде де, Қазақстанда да басты назардағы бағыттардың бірі. Бұл тақырып халықаралық деңгейдегі маңызды іс-шараларда жиі көтеріліп, мемлекеттердің даму басымдықтарынан ерекше орын алып отыр. Жасанды интеллект технологиялары экономиканың, бизнестің, өнеркәсіптің және мемлекеттік қызмет көрсету салаларының дамуына кеңінен енгізілуде. Оларды тиімді пайдалану қызмет көрсету сапасын арттыруға, өндірістік үдерістерді оңтайландыруға және жаңа технологиялық шешімдерді енгізуге мүмкіндік береді. Сондықтан бұл бағыттағы тәжірибе алмасу мен халықаралық әріптестіктің маңызы артып келеді.
Қазақстан цифрлық даму тұрғысынан едәуір ілгерілеген мемлекет ретінде IT-қызметтер экспортын арттыруға, отандық IT саласын дамытуға және жаңа технологияларды түрлі салаларға енгізуге ұмтылып отыр. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың жасанды интеллект саласындағы халықаралық тәжірибе алмасуды дамыту және Астанада арнайы форум өткізу жөніндегі бастамасы Қазақстанның осы бағыттағы басымдықтарын айқындай түседі. Бұл бастама озық тәжірибені игеруге, бірлескен жобаларды жүзеге асыруға және елдер арасындағы ғылыми-технологиялық байланыстарды нығайтуға мүмкіндік береді.
ТМД-ға мүше басқа мемлекеттер де жасанды интеллектіні дамытуға баса назар аударып отырғанын ескерсек, бұл бағыт елдер арасындағы ынтымақтастықтың жаңа кезеңіне негіз бола алады. Халықаралық әріптестікті дамыту отандық IT-компаниялардың мүмкіндіктерін кеңейтуге, жаңа нарықтарға шығуына және инновациялық жобаларды жүзеге асыруына жол ашады. Сонымен қатар ғылыми ұйымдар мен мамандар арасындағы байланысты нығайтып, озық технологияларды игеруге ықпал етеді. Нәтижесінде Қазақстанның цифрлық даму әлеуетін арттыруға және халықаралық технологиялық әріптестігін кеңейтуге қосымша мүмкіндіктер қалыптасады.
Көлік дәліздері мен транзиттік мүмкіндіктер
— Мемлекет басшысы өз сөзінде көлік дәліздерін дамытуға, транзиттік әлеуетті нығайтуға және тасымалдарды цифрландыруға ерекше назар аударды. Қасым-Жомарт Тоқаевтың көлік бағыттарын ұштастыру және бірыңғай цифрлық дәліз қалыптастыру жөніндегі бастамалары Қазақстанның Еуразиядағы маңызды көлік-логистикалық торап ретіндегі позициясын нығайтуға қалай ықпал етеді? Бұл еліміз үшін ұзақ мерзімді перспективада қандай экономикалық артықшылықтар бере алады?
— Қазақстанның алдында экономиканы әртараптандыру және жаңа экономикалық өсім көздерін қалыптастыру міндеті тұр. Осы тұрғыдан алғанда, көлік пен логистика саласы еліміздің экономикалық әлеуетін арттыруға мүмкіндік беретін маңызды бағыттардың бірі саналады. Географиялық орналасуы мен халықаралық көлік бағыттарының тоғысында орналасуын ескерсек, Қазақстанның Еуразия кеңістігіндегі транзиттік мүмкіндіктері зор. Сондықтан көлік инфрақұрылымын дамыту және халықаралық тасымалдардағы елдің рөлін нығайту экономикалық басымдықтардың бірі болып отыр.
Әрине, Қытайдан Батысқа қарай бағытталған көлік дәлізінің маңызы зор. Сонымен қатар Солтүстік – Оңтүстік бағытын дамытуға да ерекше назар аудару қажет. Бұл бағыт Орталық Азия елдері мен Ресей арасындағы сауда байланыстарын кеңейтіп, тауар айналымының Қазақстан аумағы арқылы жүзеге асуына мүмкіндік береді. Мұндай бағыттарды дамыту еліміздің транзиттік әлеуетін тиімді пайдалануға және халықаралық сауда байланыстарын нығайтуға жол ашады.
Осы тұрғыда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың көлік дәліздерін дамытуға, тасымал үдерістерін жеңілдетуге және цифрлық шешімдерді енгізуге бағытталған бастамаларының маңызы зор. Көлік байланыстарын нығайту, тауар тасымалын оңтайландыру және кедендік рәсімдерді жеңілдету жүк қозғалысының тиімділігін арттыруға ықпал етеді. Бұл ретте Ресейдің өңірдегі ірі экономикалардың бірі әрі Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан және басқа да мемлекеттер үшін маңызды сауда серіктесі екенін ескерген жөн. Сондықтан осы елдер арасындағы сауда байланыстарын дамыту өңірлік көлік-логистика жүйесінің мүмкіндіктерін кеңейтуге жағдай жасайды.
«Егер Орталық Азия елдері мен Ресей арасындағы жүк ағындарының едәуір бөлігі Қазақстан аумағы арқылы өтсе, бұл еліміздің транзиттік кірісін арттыруға, логистикалық инфрақұрылымның дамуына және жаңа инвестицияларды тартуға мүмкіндік береді», – деп атап өтті сарапшы.
Сонымен қатар көлік-логистика саласында жаңа жұмыс орындары ашылып, отандық кәсіпорындардың халықаралық нарықтарға шығу мүмкіндіктері кеңеюі мүмкін. Осылайша, көлік дәліздерін дамыту Қазақстанның экономиканы әртараптандыруына, халықаралық саудадағы позициясын нығайтуына және ұзақ мерзімді экономикалық өсімді қамтамасыз етуіне ықпал ететін маңызды бағыт болып саналады.
Мәдени дипломатия және «ТМД-ның алтын кітапхана қоры»
— ТМД-ның 35 жылдығына орай Қазақстан Президенті «ТМД-ның алтын кітапхана қорын» құруды ұсынып, сондай-ақ «ТМД плюс» форматындағы алғашқы саммитті өткізуді қолдады. Бұл бастамалар Мемлекет басшысының мәдени дипломатия мен сыртқы байланыстарды кеңейтуді ұштастыратын халықаралық ынтымақтастықты дамытуға қатысты кешенді тәсілін қалай көрсетеді? Қазақстан Еуразия кеңістігінде гуманитарлық диалогты нығайтуға және әріптестікті дамытуға қандай үлес қоса алады?
— Мұндай бастамаларды дипломатиялық әдеп пен құрметтің көрінісі ретінде қарастыруға болады. Салтанатты сипатта болғанына қарамастан, олардың халықаралық қатынастардағы маңызы зор. Өйткені рәміздер мен дәстүрлер мемлекеттер арасындағы байланысты нығайтып, ортақ құндылықтарды дәріптеуге ықпал етеді. Сонымен қатар гуманитарлық салада тәжірибе алмасуға, мәдени байланыстарды кеңейтуге және бірлескен жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік мол.
Жалпы, Қазақстан мұндай іс-шараларға оң көзқараспен қарайды және гуманитарлық диалогты дамытуға, мемлекеттер арасындағы әріптестікті нығайтуға ықпал ететін бастамаларды қолдайды. Мұндай қадамдар елдер арасындағы мәдени байланысты тереңдетіп, халықтардың бір-бірінің тарихы мен рухани мұрасын жақынырақ тануына жол ашады.
«ТМД-ның алтын кітапхана қорын» құру бастамасын мәдени дипломатияның бір үлгісі ретінде қарастыруға болады. Бұл бастама Қазақстанның ішкі мәдени саясатымен де үндеседі. Елімізде кітап оқу мәдениетін дамытуға, азаматтардың білімге деген қызығушылығын арттыруға ерекше көңіл бөлінеді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев та кітап оқудың маңызын бірнеше рет атап өтіп, қоғамда оқу мәдениетін қалыптастырудың қажеттігіне назар аударған.
Қазақстанда кітап оқуға деген қызығушылықты арттыруға, кітап оқу дәстүрін кеңінен насихаттауға бағытталған түрлі іс-шаралар өткізіліп келеді. Мұндай бастамалар азаматтардың таным көкжиегін кеңейтуге, білімге құштарлығын арттыруға және қоғамда кітаптың рөлін нығайтуға ықпал етеді.
Осылайша, Қазақстанның ішкі мәдени басымдықтары халықаралық ынтымақтастық бағыттарымен де сабақтасып жатыр. «ТМД-ның алтын кітапхана қорын» құру идеясы елдер арасындағы мәдени байланысты нығайтып, ортақ рухани құндылықтарды дәріптеуге мүмкіндік береді. Сондықтан бұл бастаманы гуманитарлық диалогты дамытуға және Еуразия кеңістігіндегі әріптестікті тереңдетуге бағытталған орынды қадам деп санаймын.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
