Астанадағы гараж кооперативтерінің бірінен синтетикалық есірткі өндіруге пайдаланылуы мүмкін төрт тонна прекурсор табылды. Тәртіп сақшылары 200 канистр химиялық затты тәркілеп, тағы бір заңсыз зертхананың іске қосылуына жол бермеді. Осы ретте Ertenmedia.kz тілшісіне ҚР ІІМ Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл комитеті төрағасының орынбасары Қуандық Әлжанов сұхбатта прекурсорлар айналымының қаупі, жаңа қылмыстық жауапкершілік және синтетикалық есірткі өндірісіне қарсы күрестің бағыты туралы айтты.
– Қуандық мырза, Астанада анықталған жасырын қойма туралы толығырақ айтып өтсеңіз.
– Жедел іс-шара барысында гараж кооперативтерінің бірінен прекурсорлар сақталған жасырын орын анықталды. Тексеру кезінде жалпы салмағы төрт тонна болатын 200 канистр химиялық зат тәркіленді. Алдын ала бағалау бойынша, мұндай заттар синтетикалық есірткі дайындауға пайдаланылуы мүмкін еді.
Құқық қорғау органдарының дер кезінде әрекет етуінің арқасында заңсыз зертхананың іске қосылуына жол берілмеді.
Прекурсорлар жеке күйінде есірткі саналмауы мүмкін, бірақ синтетикалық зат өндіруде негізгі шикізаттың бірі болады. Сондықтан олардың қозғалысы қатаң бақылауда тұруы керек.
Қылмыстық топтар мұндай химикатты заңды айналымнан жасырын шығарып, астыртын зертханаға жеткізуге тырысады. Бірнеше канистрдің өзі едәуір көлемде есірткі өндіруге жетуі мүмкін. Ал төрт тонна химиялық заттың қандай қауіп төндіретінін осыдан-ақ аңғаруға болады.
– Жыл басынан бері қанша прекурсор тәркіленді?
– Жыл басынан бері заңсыз айналымнан 11 тоннадан астам прекурсор алынды. Мамандардың есебі бойынша, мұндай көлемнен 1, 5 тоннаға дейін синтетикалық есірткі дайындалуы ықтимал еді.
Бұл жүздеген мың, тіпті миллиондаған бір реттік мөлшер деген сөз. Әр тәркіленген канистрдің артында алдын алынған қылмыс, қорғалған отбасы және қауіптен аман қалған жас тұр.
Қылмыстық топтар халық көп жүрмейтін, сырт көзге күмән тудырмайтын орын іздейді. Гараж, жалдамалы қойма, бос тұрған цех немесе қала шетіндегі жеке нысан осы мақсатқа ыңғайлы көрінуі мүмкін. Химиялық заттың иісі, тасымалы, үлкен көлемі мен жабдықты жасыру да олардың жоспарына кіреді.
Бірақ жедел бөлімшелер мұндай белгілерді саралап, жеткізу тізбегін, байланыс пен қаржы қозғалысын бірге қарайды. Сондықтан күрес дайын есірткіні тәркілеумен шектелмейді, оның өндірісіне апаратын бүкіл жолды үзуге бағытталған.
– Прекурсорлардың заңсыз айналымына қатысты жауапкершілік қалай күшейтілді?
– 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 301-бабына сәйкес прекурсорлардың заңсыз айналымы үшін қылмыстық жауапкершілік енгізілді. Ауыр жағдайларда 15 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған.
Заңдағы өзгеріс химиялық шикізатты сақтау, тасымалдау немесе қылмыстық мақсатта жеткізу әрекетін бастапқы кезеңнен-ақ тоқтатуға мүмкіндік береді. Бұрын негізгі назар дайын есірткіге аударылса, енді өндірістің өзегіне айналатын шикізатқа да қатаң құқықтық тосқауыл қойылды.
Қатаң жаза өз алдына маңызды, бірақ жалғыз өзі мәселені шешпейді. Мұнда жедел жұмыс, қаржылық мониторинг, кедендік бақылау, кәсіпорындармен байланыс және химиялық заттардың заңды айналымын есепке алу қатар жүруі қажет. Қылмыстық топ бір арна жабылса, екіншісін іздейді. Сондықтан біз тек салдармен емес, жеткізу жүйесімен, ұйымдастырушылармен және қаржыландыру көзімен күресеміз.
– Синтетикалық есірткі өндірісінің дәстүрлі есірткіден айырмасы неде?
– Синтетикалық есірткінің қаупі оның тез өндірілуі мен формуласының жылдам өзгеруінде. Қылмыскерлер шағын жерде, салыстырмалы түрде аз уақытта үлкен көлем дайындауға тырысады.
Мұндай зат адамның жүйке жүйесіне өте ауыр соққы береді, тәуелділік тез қалыптасады. Әсіресе жастар үшін қаупі жоғары. Сондықтан әр заңсыз зертхананы тоқтату бір нысанды жабу ғана емес, тұтас тарату желісіне соққы беру саналады.
– Қарапайым тұрғындар күмәнді қойма немесе химиялық зат байқаса, не істеуі керек?
– Ең алдымен, өздігінен ішке кіріп, тексеруге тырыспау қажет. Белгісіз химикат денсаулыққа қауіпті болуы мүмкін. Күмәнді иіс, түнгі уақытта жиі кіріп-шығатын көлік, көп мөлшердегі канистр, қорғаныш киім, желдеткіш жабдық немесе жасырын тасымал байқалса, полицияға хабарлаған дұрыс. Азаматтың дер кезінде берген ақпараты үлкен қылмыстың алдын алуы ықтимал.
Алдын алу ең маңызды бағыттың бірі. Бізге тек зертхананы жабу жеткіліксіз. Жастарға синтетикалық есірткінің нақты зардабын түсіндіру, ата-аналар мен мұғалімдердің сақтығын күшейту, интернеттегі жарнама мен жасырын ұсыныстарға қарсы жұмыс жүргізу керек.
Қылмыстық топтар жастарды курьер, қойма ұстаушы немесе делдал ретінде тартуға тырысады. «Жеңіл табыс» деген уәденің артында ұзақ мерзімге бас бостандығынан айырылу қаупі тұрғанын әр жас білуі тиіс.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
