Шығыс Қазақстанның шалғай аудандарында ірі туристік инфрақұрылым салу табиғи ортаға белгілі бір салмақ түсіргенімен, экономикалық тұрғыдан тұтас өңірге жаңа тыныс бере алады. Катонқарағай, Марқакөл, Риддер және Алтай секілді аумақтар үшін туризм жай демалыс индустриясы емес, халықты ұстап қалатын, шағын бизнесті жандандыратын және жаңа жұмыс орнын ашатын мүмкіндікке айналып отыр, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Қазіргі турист бір ғана қызмет түрімен шектелмейді. Біреу тауға шаңғы тебуге келсе, екіншісі табиғат аясында серуендегісі келеді. Тағы бірі тыныш демалыс пен жоғары деңгейдегі сервисті таңдайды. Сондықтан заманауи туристік кластер әртүрлі табыс деңгейіндегі қонаққа лайық өнім ұсынуға тиіс.
Премиум сегмент тек бес жұлдызды қонақүй салумен аяқталмайды. Жоғары деңгейдегі демалыс орны заманауи сәулет, сапалы ландшафтық дизайн, абаттандырылған қоғамдық кеңістік және күнделікті тұрмысқа қажет ұсақ инфрақұрылымнан құралады.
Орындық, беседка, серуен жолы, қоғамдық дәретхана, жарықтандыру, автотұрақ пен навигация секілді қарапайым көрінетін элементтердің өзі туристік ортаның сапасын анықтайды. Қонақүйдің қымбат болуы сервистің автоматты түрде жоғары екенін білдірмейді. Турист нысаннан шыққан сәттен бастап бүкіл аумақтың жайлылығын бағалайды.
Таулы жерде ірі курорт салу кезінде табиғи рельефке араласу мәселесі сөзсіз туындайды. Шаңғы трассасын, көтергіш жолды немесе инженерлік инфрақұрылымды табиғатқа мүлдем тимей салатын технология әзірге жоқ. Тау бөктерінің бір бөлігін жоспарлау, жол салу және коммуникация тарту қажет болады.
Сондықтан негізгі мәселе табиғатқа мүлдем қол тигізбеуде емес, араласудың шегін дұрыс белгілеуде жатыр. Жобалау кезінде экожүйенің көтеру мүмкіндігі, су ресурсы, орман қоры, жануарлар миграциясы және топырақ эрозиясы алдын ала есептелуі керек. Инвестициялық жобаның экономикалық пайдасы табиғи капиталдың орны толмас шығыны есебінен қалыптаспауы тиіс.
Сонымен қатар ірі туристік нысан өз айналасында жеке экономикалық экожүйе қалыптастырады. Курорт ашылған соң оның маңында кафе, шағын мейрамхана, жабдық жалға беру орны, аттракцион, экскурсия қызметі, ойын-сауық орталығы, такси мен көлік жалдау сервисі пайда болады.
Экологиялық талаппен, сапалы инфрақұрылым
Мұндай нысандар экономикада «якорь-жоба» қызметін атқарады. Негізгі инвестор үлкен инфрақұрылымды қалыптастырады, ал оның маңынан ондаған шағын кәсіпкерлік бастама өсіп шығады. Жергілікті тұрғын қонақүй салмаса да, туристке азық-түлік, көлік, гид қызметін немесе ұлттық өнім ұсына алады.
Катонқарағай мен Марқакөл үшін мұндай экономикалық модельдің маңызы айрықша. Шалғай орналасқан ауылдарда жұмыс орнының аздығы жастардың ірі қалаға көшуін жылдамдатады. Туризм тұрақты табыс көзіне айналса, жергілікті халық үшін туған жерде қалып еңбек етуге мүмкіндік көбейеді.
Риддер мен Алтай секілді өнеркәсіптік қалаларда да мәселе ұқсас. Мұндай елді мекендердің экономикасы ұзақ уақыт бойы бір немесе бірнеше ірі кәсіпорынға тәуелді болды. Туристік сектордың дамуы экономикалық құрылымды әртараптандырып, тау-кен өндірісінен тыс жаңа қызмет саласын қалыптастыра алады.
Туризмнің тағы бір артықшылығы — жұмыс орнының әр деңгейін ашуы. Қонақүйге менеджер мен аспаз қажет болса, шағын бизнеске жүргізуші, гид, инструктор, қолөнерші, фотограф және жөндеу маманы керек. Сондықтан сала жоғары білікті қызметкермен қатар, жергілікті тұрғындарға тез игерілетін кәсіп те ұсынады.
Алайда туристік серпілісті тек құрылыс көлемімен бағалау қателік болар еді. Егер турист көбейгенімен, табыстың негізгі бөлігі сыртқы компанияларға кетіп, жергілікті халық тек төмен жалақылы қызметте қалса, өңір күткен әлеуметтік нәтиже толық орындалмайды.
Сондықтан ірі инвестициялық жоба жергілікті кәсіпкерлікпен байланысуға тиіс. Азық-түлік, құрылыс материалы, қызмет көрсету, экскурсия және көлік саласында жергілікті өнімге басымдық беру экономикалық мультипликаторды күшейтеді.
Катонқарағай, Марқакөл, Риддер мен Алтай үшін мәселе «туризм жақсы ма, жаман ба? » деген қарапайым таңдауға тірелмейді. Негізгі сұрақ — оны қандай модельмен дамыту керек дегенге саяды.
Табиғатты есепсіз игерген туризм өңірдің басты байлығын құртып жіберуі мүмкін. Ал экологиялық талаппен, сапалы инфрақұрылыммен және жергілікті бизнесті тартумен іске асқан жоба шалғай аудандар үшін демографиялық және экономикалық тоқыраудан шығудың нақты жолына айналады.
Осындай аумақтарда туризм кейде жай инвестициялық жоба емес, тұтас елді мекеннің болашағын сақтап қалатын мүмкіндік саналады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
