Қазақстанда жылдық инфляция сәл төмендегенімен, банктер несие мөлшерлемесін арзандатуға асығар емес, деп жазады Ertenmedia.kz.
Сәуір айында елдегі жылдық инфляция 10,6 пайыз болды. Наурызда бұл көрсеткіш 11 пайыз еді. Бір қарағанда, баға өсімі баяулай бастағандай көрінеді. Бірақ қарапайым халықтың қалтасына бұл өзгеріс әзірге қатты сезіліп отырған жоқ.
Себебі айлық инфляция, керісінше, жылдамдаған. Сәуірде баға 0,8 пайызға өсті. Ал наурызда өсім 0,6 пайыз болған еді. Яғни тауар мен қызмет бағасы әлі де қымбаттап жатыр. Тек жылдық көрсеткіш салыстыру базасына байланысты сәл төмен көрінді.
Қаржы нарығындағы басты тежегіш – Ұлттық банктің жоғары базалық мөлшерлемесі. Қазір базалық ставка 18 пайыз деңгейінде тұр. Экономикадағы ақша осындай қымбат болған кезде банктердің несие пайызын күрт төмендетуі қиын.
Қарапайым тілмен айтқанда, банктер де ақшаны тегін алмайды. Олар қаражатты белгілі бір құнмен тартады. Қаржы банктің өзіне қымбат түссе, халық пен бизнеске берілетін несие де арзан болмайды.
Көп адам базалық мөлшерлеме 18 пайыз болса, неге несие одан да қымбат деп сұрайды. Себебі базалық ставка – тек бағдар. Банк несие бергенде ақшаның құнын ғана емес, тәуекелді де есептейді. Клиенттің кешіктіруі, қарызды қайтармау қаупі, резерв қалыптастыру, қызмет көрсету шығыны және депозит арқылы қаражат тарту құны соңғы мөлшерлемеге қосылады.
Әсіресе тұтынушылық несие қымбат болады. Өйткені банк үшін мұндай қарыз тәуекелі жоғары өнім саналады. Ипотекада кепіл ретінде баспана бар, автонесиеде көлік бар. Ал қарапайым тұтынушылық несие көбіне нақты кепілмен қамтамасыз етілмейді. Клиент төлемей қалса, банктің ақшаны қайтаруы қиындайды. Осы тәуекел несие құнына алдын ала енгізіледі.
Депозиттер де несие бағасына әсер етеді. Банк несие беру үшін салымшылардың ақшасын тартады. Ал халық депозитке ақша салуы үшін оған тартымды табыс ұсыну керек. Депозит қымбат болса, несие де арзан болмайды.
Сарапшы Геннадий Савицкийдің айтуынша, несие арзандауы үшін жылдық инфляцияның бір рет төмендеуі жеткіліксіз. Баға өсімі тұрақты түрде баяулауы керек. Ұлттық банк базалық мөлшерлемені төмендетуге негіз көруі тиіс. Сонымен қатар банктер үшін қарыз қайтарылмау тәуекелі азаюы қажет.
Әзірге мұндай толық жағдай қалыптасқан жоқ. Сондықтан Қазақстан экономикасы әлі де қымбат ақша режимінде өмір сүріп отыр. Ал арзан несиеге жақын арада үміт арту қиын.
Қазақстанда инфляция деңгейі әлі де жоғары күйінде сақталады. Бұған коммуналдық тарифтердің өсуі, жанармай бағасының қымбаттауы және теңгенің әлсіреуі әсер етуі мүмкін.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
