Халықаралық арбитраж Қазақстанға Қашаған кен орнының операторы NCOC компаниясынан 2,3 триллион теңге көлеміндегі экологиялық айыппұлды мәжбүрлеп өндіріп алуға уақытша тыйым салды. Алайда аралық шешім айыппұлды жоймайды және тараптар арасындағы дауға түпкілікті нүкте қоймайды, – деп жазады Ertenmedia.kz.
North Caspian Operating Company мәліметінше, арбитраждық трибунал Қазақстанға іс қаралып біткенге дейін айыппұлды өндіріп алуға бағытталған қандай да бір шара қолдануға тыйым салатын Restraining Order шығарған. Заңдық тұрғыдан алғанда, мұндай ұйғарым даудың қазіргі күйін сақтауға арналған уақытша қамтамасыз ету шарасы саналады.
Қазақстанның Әділет министрлігі бұған дейін Қашаған операторына 2,3 триллион теңгені 2026 жылғы 20 шілдеге дейін төлеу міндеті қойылғанын мәлімдеген. Белгіленген мерзімде төлем жасалмаса, атқарушылық іс жүргізу басталып, мәжбүрлеп өндіріп алу тетігі қолданылуы мүмкін еді.
Арбитраж шешімінен кейін Қазақстан айыппұл сомасын әзірге мәжбүрлі тәртіппен өндіре алмайды. Дегенмен ішкі сот актісінің күші жойылған жоқ. Экологиялық талаптың заңдылығы мен мемлекеттің әрекетіне түпкілікті құқықтық бағаны халықаралық арбитраж береді.
NCOC пен консорциумға қатысушы компаниялар айыппұлды да, оған негіз болған экологиялық айыптауды да мойындамайтынын мәлімдеді. Оператор өз ұстанымын қолжетімді құқықтық тетіктің барлығын пайдаланып қорғайтынын жеткізген.
Қашаған төңірегіндегі дау 2022 жылы жүргізілген экологиялық тексеруден бастау алады. Қазақстан тарапы кен орнындағы күкірттің рұқсат етілген мөлшерден артық сақталғанын және табиғатты қорғау талаптарының бұзылғанын мәлімдеген. Соның негізінде 2023 жылы 2,3 триллион теңге көлемінде айыппұл салу мәселесі көтерілді. NCOC күкіртті сақтау тәртібі қолданыстағы рұқсаттар мен Қазақстан заңнамасына сәйкес болғанын алға тартып келеді.
Қазақстандағы сот шешімі заңды күшіне енгеннен кейін шетелдік инвесторлар дауды халықаралық арбитражға шығарды. Арбитраждық талап 2026 жылғы ақпанда берілген. Енді тараптар экологиялық айыппұлдың негізділігімен қатар, Қазақстанның инвесторлар алдындағы халықаралық міндеттемелерін қалай орындағанын да талқылайды.
Қашаған жобасының операторы саналатын NCOC құрамына KMG Kashagan B.V., Eni, Shell, ExxonMobil, TotalEnergies, CNPC және жапониялық Inpex кіреді. Кен орны Каспий теңізіндегі ең ірі әрі технологиялық жағынан күрделі мұнай-газ жобасының бірі саналады.
Уақытша тыйым Қазақстанның экологиялық талабынан бас тартқанын білдірмейді. Сол секілді NCOC-тің арбитражға жүгінуі компанияның дауды жеңіп шыққанын көрсетпейді. Қазір тек айыппұлды өндіріп алу рәсімі тоқтатылды, ал 2,3 триллион теңгелік тартыстың негізгі құқықтық кезеңі алда тұр.
Арбитраждың қорытынды шешімі Қазақстан бюджетіне, Қашаған жобасының инвестициялық ахуалына және мемлекет пен халықаралық мұнай компанияларының келешектегі қарым-қатынасына елеулі ықпал етуі мүмкін. Сондықтан даудың салмағы экологиялық айыппұл шеңберінен шығып, елдің энергетикалық саясаты мен инвестициялық беделіне қатысты стратегиялық мәселеге айналып отыр.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
