Таяуда журналистерге арналған этносаралық қатынастар тақырыбын жариялау мәселесіне арналған семинар өткен еді. Осы іс-шараға қатысқан Ertenmedia.kz тілшісі «Қоғамдық келісім» мекемесінің өкілі Гүлбану Сейітжановамен сұхбаттасып, медиа этика, ақпараттық дағдарыс, әлеуметтік желідегі қауесет және журналистің қоғамдағы келісімді сақтаудағы рөлі туралы сұрап белген еді. Енді сол сұхбатқа назар аударсаңыздар.
– Гүлбану ханым, этносаралық қатынастар тақырыбын жариялау мәселесіне арналған семинардың маңызы жайында айтып берсеңіз?
– Семинардың негізгі мақсаты БАҚ өкілдерімен бірге этносаралық қатынас тақырыбын жариялаудың жауапкершілігін талқылауға бағытталды. Бүгінде журналистің мақаласы қоғамдық көңіл күйге әсер ететін маңызды құрал. Бір сөйлем дұрыс құрылмаса, бір дерек нақтыланбаса оның салдары ауыр болуы мүмкін. Сондықтан семинарла журналистермен кәсіби дәлдік, медиа этика, ақпараттық жауапкершілік және қоғамдағы келісімді сақтау жайын кеңінен талқаладық.
Этносаралық келісім күнделікті өмірдегі өзара сыйластықтың өлшемі. Бүгінде елімізде түрлі этнос өкілдері бірге өмір сүріп, еңбек етіп, балаларын оқытып, ортақ орта қалыптастырып отыр.
Осындай жағдайда журналист мәселені көтергенде бір топты екінші топқа қарсы қоймай, нақты дерекке сүйеніп, байыппен жазуы керек. Журналистикадағы асығыстық кейде қоғамдағы сенімге сызат түсіруі мүмкін.
Бұрын ақпарат алдымен редакциядан өтіп, тексеріліп барып тарайтын. Қазір әлеуметтік желіде кез келген адам бір оқиғаны түсіріп, бірнеше секундта жариялай алады. Ал сол жазбаны мыңдаған адам көріп, әркім өз пікірін жазады.
Кейде оқиғаның себебі анықталмай жатып, этностық сипат беріліп кететін кездер де кездеседі. Бұл өте қауіпті. Журналист осындай кезде эмоцияның соңынан ермей, ресми дереккөзбен сөйлесіп, бірнеше тараптың пікірін нақтылап, жағдайдың шынайы мәнін түсіндіруі керек.
– Журналистер қандай қателіктен сақтануы қажет?
– Ең алдымен, жалпылама айыптаудан сақтану керек. Бір адамның әрекетін тұтас этносқа телуге әсте болмайды. Екіншіден, әлеуметтік желідегі тексерілмеген пікірді дерек ретінде қолдану дұрыс емес. Үшіншіден, тақырыпты арандататындай етіп қоюдан аулақ болу қажет.
Төртіншіден, эмоциялық реңкі ауыр сөздерді көбейтпеу керек. Этносаралық тақырыпта журналистің мақсаты – отқа май құю емес, оқиғаны түсіндіру, нақтылау және қоғамға сабырлы ақпарат беру.
Семинарла жураналситермен тізе қосып, этносаралық сипат берілуі мүмкін тұрмыстық жанжал қалай жазылуы керек, әлеуметтік желідегі қауесетке редакция қалай жауап бергені дұрыс, ресми орган кешігіп ақпарат берсе, журналист не істеуі керек деген сұрақтарды қарадық. Медиа этика журналисті шектейтін қағида емес. Керісінше, оны қателіктен қорғайтын кәсіби қалқан.
– Әлеуметтік желідегі қауесет пен арандатушылық жазбаларға қалай қарау керек?
– Қауесетке қарсы ең мықты құрал уақтылы әрі сенімді ақпарат. Егер ресми мекеме үнсіз қалса, бос кеңістікті қауесет толтырады. Сол себепті мемлекеттік орган да, журналист те, қоғамдық ұйым да ақпараттық ашықтыққа мән беруі керек.
Арандатушылық сипаттағы жазбалар көбіне эмоцияға сүйенеді. Олар нақты деректен гөрі ашу шақыруды көздейді. Мұндай кезде журналист сол жазбаны қайталап таратпай, оның рас-өтірігін тексеріп, қоғамға салқынқанды түсінік бергені жөн.
– Этносаралық тақырыпта қандай тіл қолданған дұрыс?
– Сабырлы, нақты, бейтарап тіл керек. «Қақтығыс», «жанжал», «ұлтаралық дау» сияқты сөздерді қолданғанда өте абай болу қажет. Егер оқиға тұрмыстық сипатта болса, оған этностық реңк берудің қажеті жоқ.
Адамдардың ұлты оқиғаның мәніне тікелей қатысы болмаса, оны алға шығару дұрыс емес. Тіл неғұрлым байыпты болса, қоғам да соғұрлым сабырлы қабылдайды. Журналистің сөзі кейде көпір болады, кейде қабырға болады. Біз көпір болатын сөзді таңдауымыз керек.
Сондықтан біздің семинарымыз журналистердің кәсіби білімін жаңаратты десек болады. Екіншіден, журналистер күрделі тақырыпты бірге талқылап, ортақ ұстаным қалыптастырады. Үшіншіден, мемлекеттік орган, қоғамдық институт және БАҚ арасындағы байланыс күшейеді.
Төртіншіден, жергілікті медиада этносаралық тақырыпты жазу мәдениеті қалыптасады. Бұл бір күндік жиынмен бітетін жұмыс емес. Мұндай кездесулер тұрақты өтіп тұрса, журналистер де, ұйымдар да бір-бірін жақсы түсінеді.
– Журналист этносаралық келісімді нығайтуға қалай үлес қоса алады?
– Журналист қоғамдағы жақсы мысалды көрсете алады. Ортақ еңбек, аралас отбасы, көрші арасындағы сыйластық, жастардың бірлескен жобасы, мәдени іс-шаралар, қайырымдылық бастамалардың бәрі келісімнің күнделікті көрінісі.
Біз көбіне проблема шыққанда ғана осы тақырыпқа назар аударамыз. Ал шын мәнінде, қоғамдағы бірлікті күн сайын сақтап жүрген адамдар көп. Журналист соларды да жазуы керек. Жақсы мысал қоғамға сенім береді.
Бүгінде ақпараттық орта күн сайын өзгеруде. Сондықтан медиа сауат, кәсіби этика, дағдарыс кезіндегі коммуникация, әлеуметтік желідегі жауапкершілік мәселесі үнемі назарда болады. Этносаралық келісім қоғамның ортақ мәдениеті. Сол мәдениетті қалыптастыруда журналистердің орны ерекше.
Этносаралық келісімді сақтаудағы журналистердің орыны ерекше екенін айқындап тақырыптар жазып бер
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
