Бір баррель мұнайды тек бір рет сатуға болады, ал сапалы технологияны бір уақытта әртүрлі зауыттарда және түрлі елдерде мыңдаған рет пайдалануға мүмкіндік бар, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Мұнай пайдаланған сайын сарқылады, ал идея қайта-қайта игілік әкеле береді. Дәл осы айырмашылық экономикалық өсімнің басты құпияларының бірін түсіндіруге септігін тигізеді. Америкалық экономист, 2018 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты, эндогендік өсу теориясын жасаушылардың бірі Пол Ромер бұл заңдылықты терең зерттеген.
«Таза бәсекелес емес игілікті бір фирманың немесе адамның пайдалануы оны басқалардың қолдануын еш шектемейді», – деп атап өтті Пол Ромер.
Ромер нені түсіндірді?
1990 жылғы зерттеуінде ол білім мен технологияның қарапайым ресурстардан неліктен өзгеше екенін көрсетті. Егер бір зауыт бір тонна металды пайдаланса, екінші кәсіпорын дәл сол тоннаны қайта жұмсай алмайды. Ал өндіріс технологиясын жүздеген кәсіпорын қатар енгізе алады. Экономистер мұны тұтынудағы бәсекелестіктің жоқтығы (nonrivalry) деп атайды. Идеяның басты ерекшелігі – оны біреудің пайдалануы өзгелердің қолдануына еш бөгет жасамайды.
Мәселен, дәрі-дәрмек өндірісінің жаңа әдісін жасап шығарған фармацевтикалық компанияны алайық. Зерттеуге жылдар мен миллиондаған доллар жұмсалды. Алайда дайын технологияны әзірлеу процесін қайталамай-ақ бірнеше зауытта енгізуге болады. Әрбір кәсіпорынға әлі де жабдық, мамандар мен инвестиция қажет, бірақ білімнің өзі таусылмайды. Пайдалы технология неғұрлым кең қолданылса, оның экономикалық қайтарымы да соғұрлым еселене түседі.
Қазақстанның бұған қандай қатысы бар?
Мұнай, уран және металдар елге экспорттық кіріс әкеледі. Алайда ұзақ мерзімді тұрақты өсім білімді қаншалықты тиімді пайдаланатынымызға да байланысты. Жеке технологияларымызды жасаймыз ба? Ғылыми жаңалықтарды өнеркәсіпке енгіземіз бе? Инженерлерге, ғалымдарға және жаңа өндірістік шешімдерге қаржы саламыз ба? Сонымен қатар заманауи технология өндіруші өнеркәсіптің өзінде де өнімділікті еселей алады.
Негізгі міндет – мұнайды жай ғана идеялармен алмастыру емес, білімнің арқасында көбірек экономикалық құндылық қалыптастыруды үйрену.
Бір баррель мұнай сатылған кезде ғана табыс әкеледі, ал жақсы идея құндылықты сан мәрте еселеп жасауға қауқарлы. Табиғи ресурстар экономикаға мүмкіндік сыйласа, білім мен технология оларды еселеп кеңейтуге көмектеседі.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
