Қырғызстанда билік ішіндегі үлкен саяси текетірес енді ашық қылмыстық іске айналып барады. Қырғызстанның бұрынғы жоғары лауазымды тұлғаларына Ұлттық қауіпсіздік мемлекеттік комитетінің экс-төрағасы Қамшыбек Тәшиевке, бұрынғы депутат Құрманқұл Зулушевке және Жоғарғы Кенештің бұрынғы төрағасы Нұрланбек Шакиевке ресми айып тағылған, деп жазады Ertenmedia.kz.
Адвокат Шердор Абдыкапаровтың айтуынша, үшеуіне де іс бойынша бұған дейін өзге фигуранттарға қолданылған баптар жарияланған. Әңгіме жаппай тәртіпсіздік ұйымдастыру және тергеу мемлекеттік төңкеріс әрекеті ретінде қарастырып отырған ауыр құрамдар туралы болып отыр.
Бұл оқиғаның саяси салмағы ауыр. Өйткені Тәшиев ұзақ уақыт бойы Садыр Жапаровтың ең жақын серігі, күштік блоктағы басты тұлғалардың бірі саналды. Ол Қырғызстандағы қауіпсіздік жүйесін қатты бақылаған, оппозициялық ортаға да, мемлекеттік аппаратқа да ықпалы жоғары адам ретінде қабылданды.
Енді сол адамның аты төңкеріс әрекетіне қатысты істе аталуы Бішкектегі билік архитектурасының ішкі тепе-теңдігі өзгергенін көрсетеді.
«75 хат» дауы
Істің өзегі «75 хат» деп аталған саяси құжатпен байланыстырылып отыр. Ақпан айында 75 адам президент Садыр Жапаровқа және Жоғарғы Кенеш төрағасына мерзімінен бұрын президент сайлауын өткізу туралы үндеу жолдағаны белгілі болды.
Қырғызстан президенті кейін бұл құжаттың қозғалысын өзі бақылап отырғанын, оның парламентке қалай жеткенін және кімдермен байланысқанын қадағалағанын айтты. Жапаровтың сөзінше, мәселе пленарлық отырысқа шығарылуы мүмкін болған кезде билік жедел шара қабылдаған.
10 ақпанда Садыр Жапаров Қамшыбек Тәшиевті барлық қызметінен босатты. Ресми түсіндіруде мұндай қадам мемлекеттің бірлігін сақтау және қоғамда, соның ішінде мемлекеттік құрылымдар арасында жікке бөлінуге жол бермеу мақсатында жасалғаны айтылды.
Президенттің баспасөз қызметі Тәшиевке жақын адамдар депутаттарға хабарласып, оларды «генерал жағына өтуге» және жаңа президент сайлауын бастамалауға көндірмек болды деген нұсқаны алға тартқан.
Осыдан кейін Қырғызстанда күштік блок қайта жасақтала бастады. Тәшиевтің орынбасарлары қызметінен кетті, Шекара қызметі ҰҚМК құрылымынан шығарылды, президентке тікелей бағынатын жаңа Мемлекеттік күзет қызметі құрылды. Мұндай өзгерістер биліктің қауіпсіздік жүйесін қайта қолына жинап, бұрынғы ықпал топтарының мүмкіндігін қысқартуға кіріскенін аңғартады.
Қазір ресми тергеу егжей-тегжейін толық ашып отырған жоқ. Дереккөздерге қарағанда, фигуранттар ІІМ Бас тергеу басқармасында бірнеше сағат бойы сұралған, кейін ғимараттан шыққан.
Оларға нақты қандай айып толық көлемде тағылғаны және тергеу қандай дәлелдерге сүйеніп отырғаны әзірге ашық айтылмады. Бұл жерде құқықтық сақтық қажет: кінә сотта дәлелденбейінше, олардың бәрі күдікті немесе айыпталушы мәртебесіндегі тұлғалар.
Алайда саяси жағынан қарағанда, Бішкектегі жағдай бір нәрсені анық көрсетті. Қырғызстан билігінде бұрынғы одақтастар арасындағы сенім толық күйреді. Кеше ғана бір командада жүрген адамдар бүгін мемлекеттік тұрақтылыққа қауіп төндірді деген күдікпен тергеліп жатыр. Жапаровтың «дос деген ұғым жоқ» деген сарындағы мәлімдемесі де биліктің енді жеке жақындыққа емес, саяси бақылау мен қауіпсіздік мүддесіне сүйенетінін байқатты.
Ташиевке тағылған айыптар нені білдіреді
Қырғыз саясатында мұндай күрт бұрылыс таңсық емес. Бұл елде билік ауысуы, көшедегі қысым, парламенттік дағдарыс және күштік құрылымдардың рөлі жиі байқалған. Бірақ қазіргі жағдайдың ерекшелігі тек оппозиция емес, биліктің өз ішіндегі аса ықпалды топ тергеу нысанасына айналып отыр.
Қамшыбек Тәшиевтің аты аталуы оқиғаны қарапайым қылмыстық іс деңгейінен шығарып, саяси жүйені қайта бөлу кезеңіне айналдырды.
«75 хат» төңірегіндегі іс те қоғам үшін қауіпті белгіге айналды. Бір жағынан, азаматтардың мерзімінен бұрын сайлау туралы үндеу жолдауы саяси пікір білдіру формасы болуы мүмкін. Екінші жағынан, билік оны ұйымдасқан саяси қысым және тұрақсыздыққа итермелейтін әрекет ретінде бағалап отыр.
Осы арадағы шекара анық көрсетілмесе, Қырғызстанда саяси пікір мен қылмыстық айыптың арасы тым жақындап кетуі мүмкін.
Бішкек үшін басты сынақ енді басталды. Егер тергеу нақты дәлелге сүйеніп, ашық әрі заңды жүрсе, билік өзінің тұрақтылықты қорғау әрекетін түсіндіре алады. Ал егер процесс саяси есеп айырысу ретінде қабылданса, қоғамдағы сенімге сызат түсуі ықтимал.
Қырғызстандағы жағдайды қазір көрші елдер де, халықаралық орта да мұқият бақылап отыр. Себебі Орталық Азияда тұрақсыздық бір елдің ішкі мәселесі болып қала бермейді.
Тәшиев, Зулушев және Шакиевке тағылған айыптар Қырғызстан саясатының жаңа кезеңге кіргенін көрсетті. Күштік блоктағы бұрынғы салмақ орталығы әлсіреді, президент айналасындағы қауіпсіздік жүйесі қайта құрылды, ал билік кез келген балама саяси қозғалысты ерте кезеңде тоқтатуға дайын екенін байқатты. Енді негізгі сұрақ біреу: бұл процесс елді тұрақтандыра ма, әлде Қырғызстандағы саяси жүйенің ішкі жарылысын тереңдете ме?
Таяуда желі қолданушысы Лейла Саралаева Қырғызстандағы соңғы саяси өзгерістерге қатысты пікір білдірді. Ол Қамшыбек Тәшиевтің қысқа уақыт ішінде ықпалды тұлғадан қатардағы бұрынғы шенеунік деңгейіне түскенін жазған еді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
