Депутат Азат Перуашев арнайы салық режимі бойынша ел аумағына ортақ бірыңғай мөлшерлеме енгізу мәселесін қайта көтерді, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Оның айтуынша, қазіргі жүйе кәсіпкерді ауданнан облыс орталығына ығыстырып, онсыз да әлсіз өңірлік бюджетті әлсіретіп отыр.
Перуашев нені сынады
Депутат мәселені жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару туралы заңға енгізілетін түзетулер қаралған пленарлық отырыста айтты. Оның пайымынша, Қазақстанда арнайы салық режиміне қатысты теңгерім бұзылған.
Бірқатар облыс орталығында мөлшерлеме 2–3 пайызға дейін түсірілген. Ал аудандарда ол көп жағдайда 4 пайыз деңгейінде қалған. Сырт қарағанда айырма шағын көрінуі мүмкін. Бірақ кәсіпкер үшін тіркелетін мекенжай таңдауда осындай айырма шешуші рөл ойнай бастайды.
Кәсіпкер неге қалаға ойысады
Азат Перуашев қазір жергілікті жерде кәсіп жүргізіп отырған адамның алдында түсініксіз таңдау тұрғанын ашық айтты. Егер ауданнан тіркелсе, салығы жоғарырақ. Ал облыс орталығына не мегаполиске тіркелсе, жүктеме төменірек.
«Қазір жергілікті жердегі кәсіпкерлер мынадай жағдайға тап болып отыр: оларға облыс орталығында тіркелу тиімдірек, ал өз өңірі мен ауданы түсімсіз қалады. Мұндайда теңгерім бұзылады. Біз Салық кодексін талқылау кезінде-ақ унитарлық мемлекет қағидатына сүйеніп, бүкіл аумаққа ортақ бірыңғай мөлшерлеме енгізуді ұсынған едік», деді Азат Перуашев.
Осы сөздің астарында үлкен қауіп жатыр. Әңгіме жалғыз тіркеу мекенжайы жайында емес, салық саясатының өзі бизнесті ірі орталыққа итермелеп отырғанында.
Жоспар қалай еді, нәтиже қалай шықты
Жаңа Салық кодексінде жеңілдетілген декларацияға негізделген арнайы салық режимі үшін базалық мөлшерлеме 4 пайыз болып ұсынылған еді. Соған қоса мәслихаттарға өңір мен қызмет түріне қарай оны 2 пайыздан 6 пайызға дейін өзгерту құқығы берілмек болған.
Қағаз жүзінде мұндай тәсіл өңірдің ерекшелігін ескеретін икемді тетік болып көрінген. Бірақ іс жүзінде басқа көрініс қалыптасты. Ірі қалалар мөлшерлемені төмендетіп алды. Мысалы, Шымкентте ол 2 пайызға дейін түскен. Алматы мен Астанада 3 пайыз деңгейінде белгіленген. Ал кей аудандар базалық 4 пайыздан аса алмаған.
Сөйтіп, теңгерім беруге тиіс құрал керісінше көші-қонды күшейткен салық тетігіне айналған.
Аудан неден ұтылып отыр
Перуашевтің сөзінше, қазір түрлі тәсіл қолданылғандықтан, кәсіпкерлердің ауданнан облыс орталығына қарай ойысу үрдісі байқалады. Оның үстіне дәл сондай аудандардың бюджеті онсыз да жеткіліксіз.
«Қазір әртүрлі тәсіл қолданылғандықтан кәсіпкерлердің аудандардан, онсыз да бюджеті тапшы аумақтардан облыс орталықтарына қарай ағылу үрдісі жүріп жатыр», — деді депутат.
Яғни салықтағы айырма тек бизнес тіркеуін өзгертпейді. Ол ауданның кірісін азайтады, жергілікті экономиканың тынысын тарылтады, ал ірі орталықтың салмағын одан әрі күшейтеді.
Бірыңғай мөлшерлеме не береді
Перуашевтің ұстанымы анық: егер арнайы салық режимі бойынша мөлшерлеме елдің барлық аумағында бірдей болса, бизнес тіркеу орнын салық айырмасына қарап емес, шынайы жұмыс істейтін жеріне қарай таңдар еді. Сол кезде өңірлік бюджетке түсетін қысым да азаяр еді.
Оның ойынша, мұндай қадам кәсіпкердің жаппай қалаға қағаз жүзінде көшуін тежеп, аймақтың экономикалық белсенділігін сақтауға көмектеседі.
Қазіргі мөлшерлеме қандай
Қазір табысы 2,5 млрд теңгеге дейінгі бизнес үшін арнайы салық режимінің бірыңғай базалық мөлшерлемесі 4 пайыз болып тұр. Бірақ өңірлік түзету құқығы берілген соң, нақты жүктеме аумаққа қарай құбылып кеткен.
Мәселенің дәл өзегі де осында. Заңдағы бір негіз тәжірибеде бірнеше шындық туғызып отыр.
Түйін
Азат Перуашев көтерген мәселе салық пайызы туралы ғана емес, аймақ тағдыры туралы болып шықты. Қаладағы 2–3 пайыз бен аудандағы 4 пайыздың арасындағы айырма қағазда болмашы көрінгенімен, іс жүзінде кәсіпкерді бір жаққа тартып, екінші жақты әлсіретіп отыр. Сол себепті арнайы салық режиміндегі бірыңғай мөлшерлеме жайлы дау әлі біткен жоқ. Керісінше, ол алдағы Салық кодексі талқысында қайта күшейетін тақырыпқа айналғалы тұр.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
