Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауданында «Дипломмен ауылға» мемлекеттік бағдарламасымен көтерме жәрдемақы мен жеңілдетілген тұрғын үй несиесін алып, бес жылдық міндеттемесін өтемей кетіп қалған жас мамандар жауапқа тартылды. Сот шешімімен олардан мемлекет пайдасына жалпы көлемі 36 миллион теңге мәжбүрлі түрде өндірілетін болды, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Жәнібектегі тексеріс: миллиондарды алып тайғандар
Аудан прокуратурасы ауылдық елді мекендерге барған кадрларға бөлінген бюджет қаржысының мақсатты жұмсалуын тексеру кезінде өрескел заңбұзушылықтарды анықтаған. Мемлекеттік бағдарлама талабы бойынша, әлеуметтік қолдау шараларын пайдаланған кез келген маман ауылдық жерде кемінде бес жыл үздіксіз еңбек етуге міндетті болатын.
Алайда бірқатар азамат қыруар қаражатты қолға алғаннан кейін бекітілген мерзімді толық өтемей, өз еркімен жұмыстан шығып кеткен. Олар шалғай өңірден көшіп қана қоймай, мойнындағы қарыз бен бюджеттік жәрдемақыны қазынаға кері қайтарудан жалтарып келген. Қадағалаушы орган заңсыздықты анықтаған бойда мемлекет мүддесін қорғау үшін сотқа жүгінді.
36 миллионды мәжбүрлеп өндіру
Аудандық сот прокуратураның барлық талап-арызын толық қанағаттандырып, ауылды тастап кеткендерден 36 миллион теңгені қайтарып алу туралы үкім шығарды. Қазіргі уақытта қаржыны өндіру үшін іс қағаздары сот орындаушыларына тапсырылды.
Енді міндеттемесін орындамаған мамандардың есепшоттары бұғатталып, мүліктеріне шектеу қойылмақ. Қазына қаржысын алып, шартты белшеден басқандардың қатарында білім мен денсаулық сақтау саласының мамандары бар. Бұл жағдай жас мамандардың несиелік тарихын бүлдіріп қана қоймай, ауданның әлеуметтік мекемелерін тағы да кадр тапшылығына тіреді.
Ел бойынша 9 мың маман ауылдан қашқан
Жәнібек ауданындағы бұл жағдай – оқшау оқиға емес, тұтас республикаға тән ортақ дерттің көрінісі.
Ресми деректерге сүйенсек, Қазақстанда «Дипломмен ауылға» бағдарламасы бойынша әлеуметтік пакет алып, кейін ауылды тастап кеткен мамандардың саны 9 мыңнан асып кеткен.
Бұған дейін Шығыс Қазақстан, Қостанай және Солтүстік Қазақстан облыстарында да дәл осындай тексерулер өтіп, жүздеген жас маманнан миллиондаған теңге сот арқылы кері өндірілген еді. Жыл сайын бюджеттен ондаған миллиард қаржы бөлінсе де, ауыл мектептерінде мұғалім, ауруханаларда дәрігер жетіспейтін созылмалы тапшылық жойылмай келеді.
Ertenmedia ракурсы: Жастардың жауапсыздығы ма, әкімдіктің дәрменсіздігі ме?
«Дипломмен ауылға» бағдарламасының айналасындағы бітпейтін сот процестері отандық көші-қон және аграрлық саясаттың терең тығырыққа тірелгенін көрсетеді. Бағдарламаның күйреуіне кім кінәлі деген сұраққа келгенде, таразының екі басы да тең түсіп тұр.
Бір жағынан, жас мамандардың жауапкершіліктен жұрдай екені рас. Мемлекеттің есебінен үй алып, көтерме ақшаға қол жеткізген соң, қол қойған келісімшартты тәрк етіп, қалаға қашып кету – азаматтық ұятсыздық. Қазынаның ақшасын «қайтарымсыз сыйлық» деп түсінетін құқықтық сауатсыздық пен жеңіл пайдаға құмарлық жастар арасында белең алған.
Екінші жағынан, Жәнібек ауданы секілді облыс орталығынан жүздеген шақырым шалғайда, Ресей шекарасында жатқан ауылдарда қарапайым тұрмыс кешудің өзі нағыз ерлікпен пара-пар. Жол жоқ, ауызсу мәселесі толық шешілмеген, байланыс пен интернет мардымсыз, ал мәдени және әлеуметтік орта мүлде дамымаған өңірлерге барған жастар қалай шыдасын? Әкімдіктер жас маманға тек қағаз жүзінде көмек көрсеткенімен, күнделікті тұрмыстық қысым мен жергілікті мекеме басшыларының қисынсыз талаптары оларды еріксіз қалаға қашуға мәжбүрлейді.
Сот арқылы 36 миллион теңгені кері өндіріп алу қазынаның тесігін жамар, бірақ ол ауылдағы бос қалған мектеп партасы мен ақ халатсыз қалған емхананың мәселесін шешпейді. Ауылда сапалы инфрақұрылым жасамай, тек бес жылдық қатал келісімшартпен жастарды ұстап отыру мүмкін емес.
Бағдарламаны жазалаушы жүйеге айналдырмай, ауылдың тынысын ашатын нақты әлеуметтік реформа қажет. Әйтпесе, миллиондар сотта дауланып, ауылдар қаңырап бос қала бермек.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
