Қазақстанда пәтер сатқан әр азаматтан бірдей салық алынбайды. Міндеттеме баспананы иелену мерзіміне, сатып алу мен сату бағасының айырмасына байланысты есептеледі, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Пәтер сатып алынған бағадан қымбат сатылса, құн өсімінен салық салынатын табыс пайда болуы мүмкін. Алайда бағаның өсуімен бірге жылжымайтын мүліктің қанша уақыт иелікте болғаны да есепке алынады. Белгіленген мерзім өткеннен кейін сатылған баспананың құн өсіміне салық салынбайды.
Меншік құқығы 2026 жылға дейін тіркелген пәтерлерге бұрынғы бір жылдық мерзім қолданылады. Құқық 2026 жылдан бастап тіркелсе, салықтан босатылу үшін пәтерді кемінде екі жыл иелену қажет. Мерзім сатып алу-сату шарты жасалған немесе халыққа қызмет көрсету орталығына өтініш берілген күннен емес, меншік құқығы тіркелген күннен есептеледі.
Пәтер белгіленген мерзім аяқталмай сатылған жағдайда салық тек құн өсімі болса туындайды. Мәселен, 35 млн теңгеге алынған баспана 45 млн теңгеге сатылса, табыс 10 млн теңгені құрайды. Салық пәтердің толық бағасынан емес, осы 10 млн теңгелік айырмадан есептеледі.
Баспана сатып алынған бағамен сатылса, құн өсімі пайда болмайды. Пәтер арзанырақ өткізілген жағдайда да салық салынатын табыс жоқ. Сондықтан мәміленің өзі автоматты түрде салық төлеу міндетін жүктемейді.
Үлестік қатысу шартымен алынған баспанаға қатысты бөлек тәртіп бар. Құрылыс аяқталмай тұрып талап ету құқығы сатылса, иелену мерзімі үлестік қатысу шарты жасалған күннен басталады. Мәселен, 30 млн теңгеге алынған талап ету құқығы екі жылдан кейін 35 млн теңгеге өткізілсе, 5 млн теңгелік табысқа салық есептеледі.
Үй пайдалануға беріліп, пәтер меншік иесінің атына тіркелгеннен кейін мерзімді есептеу тәртібі өзгереді. Мұндай жағдайда иелену уақыты үлестік қатысу шартының күнінен емес, меншік құқығы тіркелген сәттен есептеледі. Сондықтан сату алдында жылжымайтын мүліктің құқықтық мәртебесін нақтылап алған жөн.
Пәтер салығынан құтқаратын мерзім 2026 жылдан бастап ұзарды
2026 жылдан бастап құн өсіміне прогрессивті салық мөлшерлемесі қолданылады. 8500 айлық есептік көрсеткішке, яғни 36 762 500 теңгеге дейінгі табысқа 10 пайыз салынады. Осы межеден асатын бөлікке 15 пайыздық мөлшерлеме есептеледі.
Пәтер 35 млн теңгеге сатып алынып, 80 млн теңгеге сатылса, құн өсімі 45 млн теңге болады. Оның алғашқы 36 762 500 теңгесіне 10 пайыз, қалған 8 237 500 теңгесіне 15 пайыз салық салынады. Нәтижесінде төленетін жалпы сома 4 911 875 теңгені құрайды.
Салық бойынша есеп мәміле жасалған жылы емес, келесі жылы тапсырылады. 2025 жылы сатылған пәтер үшін декларация 2026 жылы, ал 2026 жылғы мәміле бойынша 2027 жылы беріледі. 270.00 нысанындағы декларацияны 15 қыркүйекке дейін тапсырып, салықты 25 қыркүйекке дейін төлеу қажет.
Декларацияны e-Salyq Azamat, Салық төлеушінің кабинеті немесе банк қосымшалары арқылы жолдауға болады. Пәтерді сатып алғандағы бастапқы бағаны растау үшін шарттар мен төлем құжаттарын сақтау маңызды. Құжат жеткіліксіз болған кейбір жағдайда сатып алу құнын бағалау есебі арқылы анықтауға мүмкіндік беріледі.
Мәміле алдында меншік құқығы тіркелген күнді, үлестік қатысу шартының жасалған уақытын және бастапқы сатып алу бағасын тексерген дұрыс. Кей жағдайда белгіленген иелену мерзімінің аяқталуын күту құн өсіміне салынатын салықтан толық босатады. Күрделі мәміле кезінде салық маманынан кеңес алу артық төлем мен декларациядағы қатені азайтады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
