Жеке деректің интернетке жайылып кетуі қазір көзге көрінбейтін, бірақ күн сайын күшейіп бара жатқан қауіптің бірі. Көп адам алаяқтық, спам, фишинг немесе бейтаныс нөмірлерден толассыз қоңырау неге көбейіп кеткенін түсінбей жүреді, деп жазады Ertenmedia.kz.
Ал мәселенің түбі көп жағдайда дерек сатумен айналысатын арнайы сайттар мен компанияларға барып тіреледі. Олар адамның аты-жөнін, телефон нөмірін, электронды поштасын, үй мен жұмыс мекенжайын, кейде тіпті анағұрлым сезімтал мәліметтерді де жинап, оны үшінші тарапқа сатып отырады.
Сырттай қарағанда мұнда тұрған ештеңе жоқ сияқты көрінуі мүмкін. Өйткені ақпараттың бір бөлігі ашық дереккөзде жүреді. Бірақ қатер де дәл осы жерде басталады. Алаяқ пен спамер әр адамның мәліметін жеке-жеке іздеп отырмайды. Оған дайын тізім керек.
Дерек брокерлері сол тізімді беретін делдалға айналған. Бір сәтте жүздеген, мыңдаған адамның байланыс ақпараты әлдекімнің қолына өте салады. Содан кейін жаппай хабарлама, жалған қоңырау, қаржы алдау, аккаунт бұзу әрекеті басталады.
Сондықтан жеке деректі интернеттен өшіру – жай жайлылық үшін жасалатын қадам емес. Ол цифрлық қауіпсіздіктің бір бөлігі. Адам өз ақпаратының ашық базада жүруін тоқтатса, оған бағытталатын қауіптің ауқымы да азаяды. Әрине, мұны қолмен жасауға болады.
Теория жүзінде әр сайтқа кіріп, өз дерегіңді тауып, кейін өшіруді сұрайсың. Бірақ іс жүзінде ол өте ұзақ әрі шаршататын жұмыс. Мұндай сайттар жүздеп саналады. Әрқайсысының ережесі бөлек, өтініш беру тәртібі де әртүрлі. Бірінде форма толтыру керек, бірінде жеке басыңды растау сұралады, енді бірінде бірнеше кезеңнен өтуге тура келеді.
Ең қиыны – өшірілген дерек біраз уақыттан кейін қайта пайда болуы мүмкін. Яғни адам бүгін уақытын шығындап, барлық мәліметін өшіргенімен, екі-үш жылдан соң сол ақпарат тағы да сатылымға шығып кетуі ғажап емес. Мұндай жағдайда процесті қайта бастауға тура келеді. Сондықтан қазір мұндай жұмысты автоматтандырып істейтін қызметтерге сұраныс артқан.
Солардың бірі Incogni сервисі. Жүйенің жұмысы қарапайым: адам тіркеліп, өзіне тиесілі телефон нөмірлерін, электронды пошталарын, мекенжайларын көрсетеді. Одан кейін сервис интернеттегі дерек сататын платформаларды қарап шығып, сол жерден табылған мәліметтерді өшіру жөнінде сұрау жібереді. Ең маңыздысы – бұл жұмыс бір реттік емес. Қызмет белсенді тұрған уақытта дерек қайта жарияланып кетсе, сервис оны тағы да байқап, қайта өшіруге әрекет жасайды.
Контекст
Мұндай жүйенің пайдасы тек уақыт үнемдеуде емес. Адам қауіптің ауқымын өзі аңғармай жүруі мүмкін. Кейде бір телефон нөмірі не бір ескі e-mail бірнеше сайтта қатар жүреді. Сөйтіп бұрыннан ұмыт қалған байланыс арналары алаяқтарға есік ашып береді.
Incogni сияқты жүйелер дәл осындай іздерді жинап, тазалап отырады. Қызметтің тағы бір ерекшелігі – кей жағдайда кең таралмаған сайттардағы деректі де жеке сұраныс арқылы өшіруге көмектеседі. Яғни тек тізімдегі ірі брокерлермен шектелмейді.
Әрине, мұндай сервис әлеуметтік желідегі парақшаны сіздің орныңызға тазартып бермейді. Сол себепті адам өзі де цифрлық тәртіпті ұмытпауы керек. Мықты құпиясөз қолдану, екі факторлы қорғанысты қосу, күмәнді сілтемеге кірмеу, ашық сайттарға артық мәлімет қалдырмау – бәрі қатар жүруі қажет. Жеке деректі қорғау бір ғана құралмен шешілетін шаруа емес. Бірақ дерек брокерлерінің базасынан шығу – соның ең маңызды баспалдағының бірі.
Қазір интернеттегі қауіп бұрынғыдан жасырын әрі жүйелі сипат алған. Біреу сіздің мәліметіңізді тікелей ұрламай-ақ, дайын тізімнен сатып алып, пайдалануы мүмкін. Сондықтан «менде жасыратын ештеңе жоқ» деген немқұрайлы түсінік көмектеспейді. Мәселе құпияда емес, бақылауда. Жеке дерек өз қолыңда қалуы керек. Ал оны интернеттен тазарту – ертеңгі алаяқтықтың алдын алатын ең салмақты қадамдардың бірі.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
