Ормуз бұғазы төңірегіндегі АҚШ пен Иран тартысы күшейіп барады. Вашингтон мен Тегеран соғысты тоқтатуға бағытталған келіссөз жүргізіп жатыр. Бірақ Ормуз бұғазының болашақ режимі әлі анық емес, деп жазады Ertenmedia.kz.
АҚШ бұғаз арқылы еркін кеме қатынасы қалпына келеді деп сендіреді. Ал Иран бұл стратегиялық су жолындағы ықпалын сақтап қалғысы келеді.
Даудың жаңа кезеңі Иран мен Оман мәлімдемесінен кейін басталды. Екі ел кеме қатынасын рұқсат жүйесі арқылы бақылау тетігін құруды көздеп отыр. Бұл қадам Тегеран мен Маскаттың бұғаздағы рөлін күшейту әрекеті ретінде бағаланды.
Оман Халықаралық теңіз ұйымымен бірлесіп, уақытша ақысыз транзит дәлізін ашатынын хабарлады. Бірақ Тегеран Ормуз бұғазындағы Иран егемендігі туралы ұстанымынан бас тартқан жоқ.
Осы тұста АҚШ президенті Дональд Трамп жаңа мәлімдеме жасады. Оның айтуынша, Иран АҚШ-қа Ормуз бұғазы арқылы өтетін кемелерден ешқандай баж, сақтандыру төлемі немесе басқа алым алынбайтынын жеткізген.
Трамп егер бұған кері жағдай расталса, келіссөздер дереу тоқтайтынын ескертті.
Ормуз бұғазы әлемдік экономика үшін аса маңызды теңіз дәлізі саналады. Парсы шығанағынан шығатын мұнай мен сұйытылған газдың едәуір бөлігі осы тар өткел арқылы тасымалданады.
Сондықтан бұғаздағы кез келген белгісіздік мұнай бағасына әсер етуі мүмкін. Ол теңіз тасымалына, сақтандыру құнына және аймақ қауіпсіздігіне де ықпал етеді.
Вашингтон мен Тегеран арасындағы жаңа сынақ
Вашингтондағы Соғысты зерттеу институты Иранның бұғаздағы кеме қозғалысын бақылауы Тегеран үшін үлкен стратегиялық жеңіс болатынын мәлімдеді. Сарапшылардың пікірінше, мұндай мүмкіндік Иранға әлемдік саудаға ықпал ететін қосымша тетік береді.
ISW дерегінше, Иран жағындағы ақпараттық арналарда Тегеранның келіссөздердегі негізгі талаптары да айтылған. Олардың қатарында АҚШ әскери операцияларын тоқтату, иран порттарына қатысты теңіз шектеулерін алып тастау және санкцияларды жою бар.
Тегеран сондай-ақ Ормуз бұғазындағы ықпалын күшейтуді қалайды. Бұған қоса ядролық мәселені реттеу және бұғатталған активтерге қол жеткізу де Иран үшін маңызды талап болып отыр.
Осы арада АҚШ мемлекеттік хатшысы Марко Рубио Парсы шығанағы елдерімен келіссөз жүргізу үшін аймаққа барды. Ол Абу-Дабиде Біріккен Араб Әмірліктерінің президенті шейх Мұхаммед бин Заид Әл Нахаянмен кездесті.
АҚШ Мемлекеттік департаментінің хабарлауынша, кездесуде Ормуз бұғазы арқылы қауіпсіз транзитті қамтамасыз ету мәселесі талқыланды. Рубио АҚШ-тың БАӘ қауіпсіздігіне бейілді екенін растады.
Бұл сапар Вашингтонның аймақтағы одақтастарын тыныштандыру әрекеті ретінде көрінеді. Себебі АҚШ пен Иран арасындағы кез келген келісім Парсы шығанағы елдері үшін өте маңызды.
Егер Иран Ормуз бұғазындағы бақылауын күшейтсе, бұл Сауд Арабиясы, БАӘ, Кувейт, Бахрейн және Қатар мүддесіне әсер етуі мүмкін.
Қазір негізгі сұрақ біреу. Ормуз бұғазы еркін халықаралық теңіз дәлізі ретінде қала ма? Әлде Иран мен Оман ұсынған рұқсат жүйесі арқылы өңірлік бақылау күшейе ме? АҚШ бірінші нұсқаны қолдайды. Иран екінші нұсқадан саяси және экономикалық пайда көруі мүмкін.
Сондықтан Ормуз төңірегіндегі тартыс тек теңіз қатынасына қатысты дау емес. Бұл АҚШ пен Иран арасындағы жаңа келісімнің нақты мазмұнын көрсететін үлкен сынаққа айналды.
Бұл тартыс Парсы шығанағындағы күш тепе-теңдігіне де әсер етеді. Әлемдік энергия қауіпсіздігі де осы шешімге тәуелді болып тұр.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
