Қазақстанда отбасының әл-ауқат деңгейін анықтау кезінде тек айлық жалақы ғана есепке алынбайды. Арнайы іске қосылған «Отбасының цифрлық картасы» азаматтардың жылжымайтын мүлкін, көлігін, несиелік міндеттемелерін, жинақтарын, жер телімдері мен отбасы құрамын кешенді түрде сараптайды. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жүйенің нақты қандай мәліметтерді ескеретінін және нені байлық белгісі деп санамайтынын жан-жақты түсіндірді, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Ақпараттық жүйе мемлекеттік 30 деректер қорын бір-бірімен байланыстырып отыр. Осы мәліметтер базасы негізінде еліміздегі әр шаңырақтың әлеуметтік әрі материалдық жағдайы бағаланып, көрсеткіштер ай сайын жаңартылады.
Әлеуметтік төлемдер мен кірістер: жүйе нені назарға алмайды?
Банк шотына түскен кез келген қаржы азаматтың тұрмысы жақсы дегенді білдірмейді. Еңбекмині белгілеген ереже бойынша кейбір төлемдер әл-ауқат балын көтеру үшін есепке алынбайды:
- мемлекеттік жәрдемақылар;
- алимент төлемдері;
- тұрғын үй көмегі;
- бала туғанда немесе баланы асырап алғанда берілетін біржолғы төлемдер;
- қайырымдылық көмектер.
Мемлекеттік жәрдемақылар, алимент, тұрғын үй көмегі мен бала туғанда берілетін біржолғы төлемдер отбасының байлығын көрсететін кіріс түріне жатқызылмайды.
Яғни, мемлекеттен немесе қайырымдылық қорларынан атаулы әлеуметтік қолдау алу отбасының цифрлық бағалауын автоматты түрде өсірмейді.
Баспананың сапасы мен шаршы метрі
Цифрлық жүйе үйдің жай ғана тіркелгенін емес, оның техникалық жағдайын, ауданы мен сипаттамасын да тексереді. Апатты әрі тозығы жеткен баспана немесе адам басына шаққанда көлемі тым тар пәтерлер әл-ауқат бағасын төмендетуі мүмкін.
Ресми түрде апатты деп танылған немесе сүрілуге тиіс үйлер есепке алынбайды. Ал көне баспаналардың нақты ауданы арнайы есептеулер кезінде кемітіліп көрсетіледі.
Көлік пен техника: 20 жылдық ереже
Тұрмыста көліктің болуы отбасының ауқатты екенін көрсетпейді. Сол себепті тозығы жеткен техникаға жеңілдіктер қарастырылған.
Шыққанына 20 жылдан асқан жеңіл автокөліктер, тракторлар, жүк машиналары мен комбайндар отбасының әл-ауқатын есептегенде нөлге теңестіріледі.
Ал шыққанына бес жыл толмаған қымбат автокөліктер мен коммерциялық жүк машиналары керісінше, отбасының материалдық жағдайы жоғары екенін дәлелдейтін басты өлшемге айналады.
Жер телімі, бау-бақша және үй шаруашылығы
Қарапайым саяжай немесе шағын бау-бақша учаскесі адамды бірден байлар санатына қоспайды. Жерді қысқа мерзімді жалға алу және аз мөлшерде мал мен құс ұстайтын жеке қосалқы шаруашылық та нәтижеге теріс әсер етпейді.
Жер телімдеріне аймағына байланысты арнайы коэффициенттер қолданылады. Ауылдық жерлердегі жерге төмендетілген коэффициент қарастырылса, мегаполистердегі қымбат жер телімдеріне өсімдік коэффициенті бекітілген.
Кредит жүктемесі мен банктегі жинақтар
Отбасының мойнындағы қарызы да назардан тыс қалмайды. Ипотеканың болуы және несиелер бойынша ұзақ уақыт бойы кешіктірілген берешектер әл-ауқат балын төмендетеді.
Сонымен бірге қысқа мерзімді кешігулер, шағын қарыздар және жеке автокөлікті кепілге қойып ломбардтан алынған қаржы жалпы бағаға әсер етпейді. Карталардағы және депозиттердегі шағын қалдықтар да ескерілмейді. Еңбек министрлігі «Отбасы банктегі» тұрғын үй жинақтары да әл-ауқатты есептегенде назарға алынбайтынын нақтылады.
Басшылық қызмет пен жеке кәсіп
Қандай да бір мекемеде басшы болу отбасының әлеуметтік көмекке мұқтаж еместігін білдірмейді. Егер азамат кәсіпорында үлкен үлесі жоқ жалдамалы басшы болып қызмет атқарса, ол бағалауға кері әсерін тигізбейді. Дәл осындай ереже коммерциялық емес ұйым жетекшілеріне де ортақ.
Дегенмен адамның атында бірнеше жылжымайтын мүлік, коммерциялық нысандар немесе соңғы үлгідегі автокөліктер болса, бұл ауқаттылық деңгейінің белгісі саналады.
Әлеуметтік жағдай және қандай отбасы ауқатты саналады?
Жүйе тек қаржылық байлықты ғана емес, отбасының мойнындағы әлеуметтік жауапкершілікті де бағалайды. Оған келесі жайттар тікелей ықпал етеді:
- балалардың саны мен олардың жасы;
- қамқорлықты қажет ететін қарт кісілердің болуы;
- мүгедектігі бар отбасы мүшелері;
- ауыр созылмалы дертке шалдыққан жандар.
Бұл жағдайлар арнайы төмендетуші коэффициенттер арқылы есептеледі. Ал министрлік ережесіне сәйкес, бір адамға шаққанда үш күнкөріс деңгейінен асатын табысы бар, бес жылға жетпеген қымбат көлігі мен бірнеше баспанасы немесе коммерциялық ғимараты бар отбасылар қамтамасыз етілген топқа жатады.
Барлық мәліметтер мемлекеттік жүйелер арқылы ай сайын жаңартылатындықтан, отбасының әлеуметтік бағалауы мен мәртебесі өзгеріп отыруы мүмкін.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!







