Қазақстанда жылжымайтын мүлік нарығындағы делдалдардың қызметіне тапсырыс бермеген азаматтардан негізсіз комиссия өндіріп алуына заң жүзінде тосқауыл қойылмақ, деп хабарлайды Ertenmedia.kz. Сауда және интеграция министрлігі Парламент депутаттарымен және салалық қауымдастық өкілдерімен бірлесіп, риелторлық қызметті түбегейлі реттейтін бірыңғай қағидалар топтамасын әзірлеп жатыр.
«Қос комиссия» қамыты: сатып алушы неге шығындануға тиіс?
Отандық баспана нарығында жылдар бойы қалыптасқан ең сорақы тәжірибенің бірі — риелторлардың бір ғана мәміледен қос тарапты қатар тонауы. Пәтер иесі үйін сату үшін агенттікке жүгініп, өз комиссиясын төлеуге келіссе де, делдалдар хабарландыру сайтынан үйді өз бетінше тауып келген сатып алушыдан да ақша бопсалауды әдетке айналдырған.
Үй көруге келген бейхабар азаматтарға «көрсету парағы» деген желеумен құжатқа қол қойғызып, мәміле сәтінде баспана құнының 1-ден 3 пайызына дейінгі соманы мәжбүрлеп талап ету әрекеттері жиі кездеседі. Жаңа бастама күшіне енсе, делдал шақыртылмаған жағдайда сатып алушы оған бір тиын да төлеуге міндетті болмайды.
Келісімшарттағы нақты міндеттер мен ашықтық
Сауда министрлігі әзірлеп жатқан бірыңғай ережелерге сай, делдалдар мен тұтынушылар арасындағы келісімшарт талаптары қатаң стандартталады. Құжатта мынадай негізгі талаптар көзделген:
риелтор нақты қай тараптың (сатушының немесе сатып алушының) мүддесін қорғайтынын алдын ала ашық көрсетуі тиіс;
көрсетілетін қызметтердің нақты тізімі, төлем сомасы мен комиссияны төлеу тәртібі анық жазылуы қажет;
ресми қызметке жүгінбеген, келісімшарт жасаспаған азаматтардан кез келген түрде сыйақы талап етуге қатаң тыйым салынады.
Егер азамат агенттікке пәтер тауып беру немесе құжаттарды заңгерлік сүйемелдеу бойынша өзі арнайы өтініш білдірсе ғана, бұл қызмет ақылы негізде жүзеге асады. Қалған барлық жағдайда өзгенің есебінен оңай олжа табу әрекеті заңсыз деп танылмақ.
Делдалдарға қойылатын кәсіби сүзгі
Қазіргі таңда риелторлардың кәсіби біліктілігіне қойылатын бірыңғай ұлттық стандарт та дайындалып жатыр. Елімізде бұл кәсіпті арнайы мемлекеттік реттелетін мамандықтар тізіміне енгізу жоспарлануда.
Бұдан былай баспана нарығында делдалдық жасайтын әрбір маманның кәсіби білімі, заңдық сауаттылығы мен әдеп нормалары ресми тексеруден өтеді. Жұмысты қадағалау өзін-өзі реттейтін кәсіби бірлестіктерге жүктеледі. Олар азаматтардың шағымдарын қарап, заң бұзған, жалған хабарландыру жариялап немесе қос комиссия талап еткен алаяқ маклерлерді нарықтан аластату құқығына ие болады.
Делдалдар озбырлығы қашан тыйылады?
Қазақстандағы жылжымайтын мүлік саласы ұзақ уақыт бойы бақылаусыз қалған көлеңкелі аймақтардың бірі болды. Сатушының рұқсатынсыз жарнаманы интернеттен көшіріп алып, бағасын шарықтатып қайта салатын, баспана іздеген халықтың сенімін теріс пайдаланатын пысықайлар нарықтағы жасанды қымбатшылықты өршітіп келді.
Пәтер алу үшін тиындап ақша жинап, ипотеканың тауқыметін арқалаған қарапайым азамат үшін делдалдардың 500 мыңнан 1,5 миллион теңгеге дейінгі негізсіз комиссиясы ауыр салмақ. Мемлекеттің осы жабайы нарықты тәртіпке келтіріп, «шақырмаған риелторға ақы төленбейді» деген қағиданы заңдастыруы — тұтынушы құқығын қорғауға бағытталған маңызды қадам. Басты мәселе — жаңа нормалардың тек қағаз жүзінде қалмай, нақты тексеру тетіктерімен қамтамасыз етілуінде.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!







