Астанада ЖК Qyran тұрғын үй кешеніне қатысты ірі қылмыстық іс бойынша сот процесі жалғасып жатыр, деп жазады Ertenmedia.kz.
Іс материалдарында көрсетілген 8 млрд теңге көлеміндегі шығын жай ғана қаржылық көрсеткіш ретінде қабылданбайды. Әңгіме ондаған пәтердің даулы жолмен сатылуы, сатып алушылардың қолындағы күмәнді құжаттар, инвестордың мүліктік мүддесі және азаматтық-құқықтық даудың қылмыстық процеске ұласып кетуі туралы болып отыр. Сот енді осы күрделі түйіннің нақты қай тұсында заң бұзылғанын, кімнің қандай әрекет жасағанын және шығын кімнің есебінен өтелуі керегін анықтауы тиіс.
Qyran тұрғын үй кешені қытай капиталы қатысқан инвестициялық жоба ретінде басталған. International Invest Company компаниясы жобаға өз қаражатын салып, нысанды пайдалануға берген. Инвестор тұрғын үйді заңды түрде өткізіп, салынған қаражаттың қайтарымын күтті. Алайда кейінгі оқиғалар жобаны коммерциялық табыс жолынан сот дауына қарай бұрып жіберді.
Тергеу нұсқасына сәйкес, компания басшылығы Қытай азаматтары болғандықтан, негізінен қытай тілінде жұмыс істеген. Осы жағдайды пайдаланған адамдар тобы пәтер сату процесін компанияның ресми кассасынан тыс жүргізген болуы мүмкін. Қылмыстық іс бойынша басты фигурант ретінде риелтор Гүлмира Бекбосынова аталады. Онымен бірге сотталушылар қатарында оның әпкесі саналатын бухгалтер және екі Қытай азаматы бар.
Айыптау тарабының пайымынша, даулы схема нарықтағы бағаны әдейі төмендетіп көрсету арқылы құрылған. Сол кезеңде шаршы метрдің нарықтық құны шамамен 430–470 мың теңге болған. Ал сатып алушыларға 45 пайызға дейін жеңілдік ұсынылған. Мұндай баға жылжымайтын мүлік нарығында бірден назар аудартатын фактор саналады. Арзан ұсыныс көп адам үшін мүмкіндік секілді көрінгенімен, кейін құқықтық тәуекелге айналған.
Адвокат Тәжіден Наймановтың айтуынша, брондау шарттары мен кепілақы туралы келісімдерде пәтер құны едәуір төмендетіліп көрсетілген. Кей азаматтар Бекбосыноваға 300 млн теңгеге дейін ақша бергенін айтқан. Алайда олардың басым бөлігінде қаражаттың компанияға ресми түрде түскенін растайтын толыққанды қаржылық құжат жоқ.
Сотта айтылған деректерге қарағанда, сатып алушыларға кассалық чек орнына кіріс-кассалық ордер берілген. Кейін сол құжаттардың түпнұсқалығы күмән тудырған. Почерктану сараптамасы бірқатар құжаттағы қолды уәкілетті тұлғалар қоймағанын, мөр бедерінің де қолдан жасалған болуы мүмкін екенін көрсеткен. Тағы бір назар аударатын тұс бар. Қытайлық басшылардың қолы кириллицаға ұқсас үлгіде қойылған, ал олардың нақты қол қою дағдысы иероглиф негізінде жасалатыны айтылып отыр.
Арзан пәтердің ауыр салдары
Тергеу материалдары бойынша азаматтарға келген шығын 3,8 млрд теңге деп бағаланған. Компанияның шығыны 4,1 млрд теңге көлемінде көрсетілген. Жалпы сома 8 млрд теңгеден асады. Қосымша талап арыздар мен азаматтық даулар ескерілсе, қаржылық салмақ бұдан да ұлғаюы ықтимал. Алайда сот үшін ең маңызды сұрақ өзгермейді: ақша нақты кімге берілді, қай шотқа түсті, қандай құжатпен рәсімделді және сол қаражаттың соңғы қозғалысы қайда апарады?
Қылмыстық іс барысында бірқатар жәбірленуші ірі соманы Бекбосыноваға жеке бергенін айтқан. Бірі қолма-қол ақша тапсырғанын, енді бірі оның картасына аударғанын мәлімдеген. Кей адамдарда мәмілені растайтын құжат мүлде жоқ. Осы тұста құқықтық қайшылық пайда болып отыр.
Ақша нақты риелторға берілгені айтылса да, кей сатып алушы қаражатты International Invest Company компаниясынан қайтаруды талап етеді. Нәтижесінде инвестор өзін миллиардтаған теңгеге алданған тарап ретінде көрсетіп отыр, ал азаматтық процесте жауапкер ретінде де тартылуы мүмкін.
Астанадағы азаматтық соттарда да жағдай бірізді шешіммен шектелмеген. Кей дерекке қарағанда, сатып алушылардың шамамен 70 пайыз талап арызы мерзімінен бұрын берілген деп кері қайтарылған немесе қанағаттандырылмаған. Ал 30 пайызға жуық жағдайда соттар мәмілені заңды деп таныған. Мұндай шешімдер қылмыстық істегі сараптама қорытындысымен қабыса бермейді. Өйткені тергеу күмәнді деп санайтын құжаттар кей азаматтық істерде құқықтық негіз ретінде қабылданған.
Qyran ісіндегі тағы бір даулы мәселе 26 пәтерге қатысты. Материалдарда аталған пәтерлерде ешқандай заңды құжаты жоқ адамдар тұрып жатқаны айтылады. Компания дерегінше, аталған тұрғын үйлер әлі де кәсіпорын балансында тұр, мәміле ресми рәсімделмеген. Соған қарамастан пәтер ішінде адамдардың орналасуы құқықтық бақылау мен мүлікке қол сұғылмау қағидасына қатысты сұрақты күшейтеді.
Мұндай жағдай жылжымайтын мүлік нарығындағы бірнеше жүйелік тәуекелді қатар көрсетеді. Біріншіден, сатып алушы жеңілдікке қызыққан кезде құжаттың заңдылығын толық тексермесе, кейін пәтерге де, ақшаға да байланысты күрделі дау туындауы мүмкін. Екіншіден, инвестор мен құрылыс компаниясы ішкі бақылау, сату тәртібі, өкілетті тұлғалар тізімі және кассалық тәртіп бойынша нақты сүзгі қоймаса, жоба сыртқы алаяқтыққа осал болады. Үшіншіден, азаматтық және қылмыстық процестегі құқықтық бағалау бір арнаға түспесе, нарықтағы сенімге соққы тиеді.
International Invest Company қазіргі таңда істі қосымша тергеуге қайтаруды талап етіп отыр. Компания өкілдері ең алдымен миллиардтаған теңгенің қайда кеткенін, нақты кімнің қолына түскенін және қандай тетік арқылы шығарылғанын анықтау қажет деп есептейді. Бұл талап сот үшін де маңызды. Себебі мұндай істе тек құжаттың сыртқы формасы емес, ақшаның нақты қозғалысы, тараптардың өкілеттігі, мәміленің шынайы мазмұны және сатып алушының адал ниеті қатар бағалануы керек.
Qyran ісі бір тұрғын үй кешенінің айналасындағы даумен ғана шектелмейді. Ол нарықтағы көлеңкелі сату, жалған құжат, делдал жауапкершілігі, инвестор құқығы және сатып алушының құқықтық сауаты секілді бірнеше мәселені қатар ашып берді. Сот осы істің нақты құқықтық нүктесін қоймайынша, 8 млрд теңгенің тағдыры ғана емес, ондаған отбасының баспанаға қатысты үміті де шешілмей тұра береді.
Редакция қылмыстық процеске қатысушы барлық адам соттың заңды күшіне енген үкімі шыққанға дейін кінәсіз деп саналатынын еске салады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
