АҚШ пен Иран арасындағы уақытша келісім Израиль премьері Биньямин Нетаньяхудың ондаған жыл бойы қалыптастырған саяси бейнесіне ауыр соққы болуы мүмкін, деп жазады Ertenmedia.kz.
Reuters талдауына сүйенсек, бұл келісімнің ең үлкен құрбаны Иранның Израильге қарсы стратегиясы емес, Нетаньяхудың Вашингтонды Иран мәселесінде өз ыңғайына қарай бұра алатын саясаткер ретіндегі образы болуы ықтимал. Ол ұзақ жылдар бойы өз беделін бір тезиске құрды: тек Нетаньяху ғана АҚШ пен Израильді Иранға қарсы ортақ стратегиялық желіде ұстай алады.
Израиль премьері әсіресе республикашылармен байланысын саяси капиталға айналдырды. Ол өзін АҚШ-тағы кез келген әкімшілікке ықпал ете алатын, Вашингтонның Иранға қатысты есебін Израиль қауіпсіздігімен сәйкестендіре алатын жалғыз израильдік лидер ретінде көрсетті. Оның саяси формуласы қарапайым еді: Тегеранды тек тұрақты әскери қысым ғана тежей алады.
Кезінде дипломаттар Нетаньяхуды «америкалықтарды иландыра алатын саясаткер» деп сипаттаған. Ол АҚШ Конгресінде жиі сөз сөйлеп, америкалық саяси жүйеде ерекше байланыс орната алды. Израильдің басқа премьерлері мұндай деңгейде Вашингтонның ішкі саясатымен жұмыс істеген жоқ деген баға жиі айтылды.
Алайда сарапшылардың пікірінше, АҚШ пен Иран арасындағы уақытша бітім осы жағдайдың өзгергенін көрсетті. Бұрын Нетаньяху Вашингтонның Иран саясатына ықпал етуші тұлға ретінде қабылданса, енді ол АҚШ президенті Дональд Трамптың шешіміне бейімделуге мәжбүр болып отыр. Трамп Таяу Шығыстағы соғысты тоқтатуға мүдделі. Ал Израильдің қарсылығы Вашингтон үшін енді шектеу немесе кедергі ретінде қарастырыла бастағандай.
Бұрынғы америкалық шенеунік Деннис Росстың пікірінше, Нетаньяху ішкі және сыртқы қысымның ортасында қалды. Бір жағында қақтығысты тоқтатуға ұмтылған АҚШ президенті тұр. Екінші жағында Ливан мен Иран бағытында кез келген шегіністі әлсіздік деп қабылдайтын ішкі саяси база бар. Әскерді шығару Нетаньяху үшін ішкі саяси соққы болуы мүмкін. Ал соғысты созу Вашингтонмен тікелей қайшылыққа әкеледі.
Нетаньяхудың Вашингтондағы ықпалы әлсіреді
Нетаньяху Иранмен соғыс оның өзін Тегеранға қарсы тұрған тарихи лидер ретінде бекітеді деп үміттенген болуы мүмкін. Бірақ сарапшылар қазір керісінше сценарийді айтып отыр. Бұл соғыс оның саяси күшінің басты қайнар көзін әлсіреткен қақтығыс ретінде есте қалуы мүмкін.
Өйткені Нетаньяху Ирандағы билік жүйесінің күйреуін де, Ливандағы «Хезболланың» толық жеңілуін де қамтамасыз ете алған жоқ. Солтүстік Израиль тұрғындарының қауіпсіз түрде үйлеріне оралуы да толық шешілген мәселе емес. Ал АҚШ Иранмен тікелей сөйлесіп, аймақтық дағдарысты өз дипломатиялық логикасымен реттей бастады.
Нетаньяхудың бұрынғы кеңесшісі Авив Бушинский АҚШ-Иран келісімін Израиль премьері үшін шешуші соққы деп бағалады. Оның айтуынша, Нетаньяху Иранмен соғыста ғана ұтылған жоқ, Трампты да саяси дос ретінде жоғалтты. Бұл пікір Израиль билігінің ішінде де алаң бар екенін көрсетеді.
Нетаньяху кеңсесі Reuters сауалына жауап бермеген. Ал осы айдағы баспасөз мәслихатында Израиль премьері Трамппен қарым-қатынасын кейде келісетін, кейде келіспейтін серіктестердің байланысы ретінде сипаттады. Оның айтуынша, Израильдің Иран мен оның одақтастарына қарсы «үлкен жетістіктерін» төмендетуге бағытталған жүйелі науқан жүріп жатыр.
Ақ үй өкілі, керісінше, Трамп пен Нетаньяху арасындағы қарым-қатынас берік екенін мәлімдеді. Вашингтон Израиль әскерін Иранмен соғыс кезінде «өте маңызды серіктес» деп атады және бұл соғыс Иран режимінің әскери әлеуетіне ауыр соққы болды деген ұстаным білдірді.
Дегенмен сарапшылар мәселе жеке қарым-қатынастан әлдеқайда терең екенін айтады. АҚШ пен Израильдің мақсаттары алшақтай бастады. Трамп жаңа Таяу Шығыс соғысына кіріп кетпеуге тырысады. Ал Нетаньяху Иран мен оның одақтастарына, әсіресе «Хезболлаға» қысымды жалғастыруды Израиль қауіпсіздігі үшін қажет деп санайды.
Нетаньяху үшін күрделі кезең басталды
Вашингтон Тегеранмен тікелей келіссөз жүргізіп, Ливандағы Израиль мен Иран қолдайтын «Хезболла» арасындағы қақтығысты да кеңірек дипломатиялық шеңберге енгізді. Аймақтық дипломатиялық дереккөздердің айтуынша, атысты тоқтату бойынша дауларды реттейтін механизмдер де құрылып жатыр. Бұл қадамдар Израильді негізгі шешім қабылдау орталығынан біртіндеп алыстатады деген пікір бар.
Бұрын Нетаньяху Вашингтон үшін алмастырылмайтын сұхбаттасушы саналды. Енді кей дереккөздер АҚШ оны қорғалуы тиіс келісімге кедергі келтіретін фактор ретінде көре бастағанын айтады.
Трамп Израильдің Ливандағы әскери әрекеттерін ашық сынады. Ал вице-президент Джей Ди Вэнс Израильдегі келісімге қарсы сыншыларға «әлемде қалған жалғыз қуатты одақтасқа шабуыл жасамау» керегін ескерткен. Мұндай мәлімдемелер Вашингтонның шыдамы шектеле бастағанын аңғартады.
Дегенмен Нетаньяхуға жақын израильдік шенеуніктер Трамп пен Вэнстің жария сөздері АҚШ-тың Израильге қатысты нақты саясатын түбегейлі өзгертеді деп қауіптенбейтінін айтқан. Олардың пікірінше, Израиль Ливандағы операцияларды жалғастырса да, Вашингтон қару-жарақ жеткізуді тоқтату сияқты қадамға бара қоймайды.
Бірақ Трамптың өзі Израильдің басымдықтарын айналып өтуге дайын екенін бірнеше рет аңғартты. Ол телеинтервьюлердің бірінде егер Нетаньяхуға «бір нәрсе істе» десе, ол орындайтынын айтты. Бұл сөз Израиль премьерінің Вашингтонмен бұрынғы тең дәрежелі ықпал қатынасы әлсірегенін көрсететін символға айналды.
Сарапшылар Нетаньяхудың ең осал тұсы республикашыларға сүйенген саяси қорғаныс жүйесінің шайқалуы деп санайды. Ол жылдар бойы АҚШ-тағы республикашыларды демократиялық әкімшіліктермен арадағы шиеленісті теңгеретін күш ретінде пайдаланды. 2015 жылы Барак Обама әкімшілігі жасасқан Иран ядролық келісімін Конгресс мінберінен қатты сынағаны да осы стратегияның бір бөлігі еді.
Алайда қазіргі жағдайда республикашылар Трампқа қарсы шығып, Нетаньяхуды қорғауға дайын емес. Трамп партия ішіндегі негізгі саяси күш болып қала береді. Сондықтан Израиль премьері бұрын сүйенген америкалық ішкі саяси тірек әлсірей бастаған.
АҚШ-Иран келісімі Нетаньяхудың екі стратегиялық мақсатына да әсер етіп отыр. Біріншісі, Иранның теократиялық билігін әлсірету, тіпті құлату. Екіншісі, Сауд Арабиясымен қатынасты қалыпқа келтіріп, Авраам келісімдерін кеңейту. Қазір бұл екі мақсаттың да орындалуы күмәнді көрінеді.
Иран билігі ұзақ қақтығыстан кейін сақталып қалды. Ал Сауд Арабиясымен тарихи қол алысу әлі де қол жетпейтін мақсат болып тұр. Оның үстіне Газа соғысы, Батыс жағалауды аннексиялау мәселесі және Израильдің аймақтық стратегиясына қатысты сенімсіздік Парсы шығанағы елдерінің позициясын өзгертіп жатыр.
Таяу Шығыс қайта топтасты
Аймақта жаңа қайта топтасу байқалады. Нетаньяху бір кездері жақындасқысы келген елдер, әсіресе Сауд Арабиясы, қазір күту позициясына көшті. Олар Израильмен қалыпқа келу процесін баяулатып, Тегеранмен байланыс арналарын сақтықпен қайта жандандырып жатыр.
Парсы шығанағындағы дереккөздердің айтуынша, Авраам келісімдерінің логикасына Газа соғысы қатты соққы берді. Бұған Батыс жағалауға қатысты шешілмеген мәселе және Нетаньяху тұсындағы Израиль жаңа аймақтық тәртіпте артықшылықтан гөрі ауыр жүкке айналуы мүмкін деген түсінік қосылды.
Ирандық шенеуніктің пікірінше, Нетаньяхудың Авраам келісімдерін кеңейтуге ұмтылысы әлсіреді. Ол АҚШ-Иран келісімін Иран үшін ғана жеңіс емес, Нетаньяху үшін жеңіліс деп сипаттады.
Бұл баға біржақты болуы мүмкін. Бірақ аймақтағы саяси динамика өзгеріп жатқаны анық. Ислам Республикасы тек аман қалған жоқ, жаңа дипломатиялық кеңістікте өз ықпалын сақтап қалуға тырысып отыр. Ал Нетаньяху үшін ең ауыр сұрақ енді әскери емес, саяси сипат алып отыр: Вашингтонға ықпал ете алатын лидер бейнесі бұрынғыдай жұмыс істей ме, жоқ па?
Осы тұрғыдан алғанда, АҚШ пен Иран арасындағы келісім бір ғана бітім құжаты емес. Ол Израиль премьерінің ондаған жылдық саяси брендін сынаққа салған кезеңге айналды. Нетаньяху үшін Иран картасы ұзақ уақыт бойы күш көзі болды. Енді дәл сол карта оның ең үлкен саяси ауыртпалығына айналып бара жатқандай.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
