Қазақстанның көші-қон саясаты тарихи Отанына оралған қандастарды қабылдаумен қатар, ел экономикасына қажет мамандар мен инвесторларды тартуға бағытталып келеді. Саясаттанушы Айдар Әміребаев жаңа бағытты демографиялық міндет пен адами капиталды дамытуды ұштастыратын стратегиялық қадам ретінде бағалады, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері этникалық қазақтарды тарихи Отанына қайтару саясатын жүйелі жүргізді. Осы кезеңде елге шамамен 1,165 миллион адам көшіп келді. 2025 жылдың өзінде 16 805 адам қандас мәртебесін алды.
Айдар Әміребаевтың пікірінше, қандастардың елге оралуы ұлттық тұтастықты қалпына келтірген маңызды тарихи үдеріс саналады. Ендігі кезеңде оның әлеуметтік және экономикалық нәтижесін арттыруға басымдық беру қажет. Сондықтан мемлекет қоныс аударушыларды еңбек күші тапшы өңірлерге бағыттай бастады.
Өткен жылы арнайы квота бойынша осындай аймақтарға 2 309 адам көшірілді. Мұндай қадам халық тығыз орналасқан өңірлер мен жұмыс күші жетіспейтін облыстар арасындағы демографиялық теңгерімді реттеуге ықпал етеді. Сонымен бірге жаңа ортаға қоныстанған отбасының баспана, жұмыс және әлеуметтік инфрақұрылым мәселесі кешенді шешілуге тиіс.
Қандасты белгілі бір өңірге орналастыру бағдарламаның алғашқы сатысы ғана. Негізгі нәтиже оның тұрақты жұмысқа орналасуы, жергілікті қоғамға бейімделуі және жаңа мекенде орнығып қалуымен өлшенеді. Егер осы тізбектің бір бөлігі әлсіз болса, мемлекет жұмсаған қаржы мен ұйымдастырушылық күш күткен нәтижеге жеткізбейді.
Жаңа мазмұнды көші-қон саясаты
2025 жылы келген еңбекке қабілетті қандастардың 15 пайызы жоғары білімді болған. Олардың 27,5 пайызы арнаулы орта, 51,2 пайызы жалпы орта білім алған. Айдар Әміребаев мұндай көрсеткіштер білімді растау, кәсіби қайта даярлау және жұмысқа орналастыру тетіктерінің маңызын күшейтетінін атап өтті.
«Қандастардың әлеуетін тек демографиялық өсім тұрғысынан бағалау жеткіліксіз. Олардың білімі, кәсіби тәжірибесі, кәсіпкерлік қабілеті мен қоғамға бейімделуі ел дамуына қызмет етуі керек. Мемлекеттің міндеті – келген адамның бойындағы мүмкіндікті ұлттық экономикаға тиімді қосу», – дейді саясаттанушы.
Қазақстанның көші-қон саясаты қазір жаңа мазмұнмен толығып келеді. Ел тарихи Отанына оралған этникалық қазақтарды қабылдауды жалғастыра отырып, шетелдегі білікті мамандарға да есік ашуға ниетті. Мұндай модель көші-қонды әлеуметтік үдерістен адами капитал қалыптастыратын экономикалық құралға айналдырады.
2026 жылғы 25 сәуірде Президент көші-қон саясатын жетілдіру туралы Жарлыққа қол қойды. Құжатта инвесторларға, кәсіпкерлерге және жоғары білікті мамандарға арналған «Алтын виза» тетігін енгізу қарастырылған. Жаңа тәртіп олардың Қазақстанда жұмыс істеуіне, кәсіп ашуына және технологиялық жобаларды жүзеге асыруына қолайлы жағдай қалыптастыруды көздейді.
Айдар Әміребаев мұндай қадамды жаһандық еңбек нарығындағы бәсекенің заңды жалғасы деп санайды. Қазір дамыған мемлекеттер инженер, бағдарламашы, ғалым, дәрігер, кәсіпкер және инвестор тарту үшін визалық әрі салықтық жеңілдіктер ұсынып отыр. Қазақстан да сырттан келетін капиталмен бірге білім, тәжірибе және технологияны қабылдайтын орта құруы қажет.
«Алтын визаның» тиімділігі берілген құжаттар санымен өлшенбеуі керек. Елге келген инвестордың қанша қаржы салғаны, қандай кәсіпорын ашқаны және неше жұмыс орнын құрғаны шешуші көрсеткішке айналуға тиіс. Білікті маманның ғылымға, медицинаға, білімге немесе цифрлық индустрияға қосқан үлесі де назарда болғаны жөн.
Жаңа саясат көші-қонның екі арнасын қатар дамытуға мүмкіндік береді. Бірінші арна тарихи әділеттілікті жалғастырып, қандастарды елге қайтаруға негізделген. Екінші арна Қазақстанның экономикалық мүддесіне сай мамандарды, кәсіпкерлер мен инвесторларды тартуға бағытталады.
Айдар Әміребаевтың пайымдауынша, екі бағыт бір-біріне қарсы қойылмауы керек. Қандас та, шетелдік маман да өз білімі мен еңбегі арқылы Қазақстанның дамуына үлес қоса алады. Мемлекет үшін басты міндет – олардың әлеуетін ашатын түсінікті құқықтық тәртіп пен әділ еңбек нарығын қалыптастыру.
Көші-қон саясатының сапасы ендігі жерде келген адам санынан бұрын, елде қалған және нәтижелі еңбек еткен азаматтар үлесімен бағаланбақ. Жаңа тұрғын кәсіп ашып, жұмыс орнын құрып, ғылыммен айналысып немесе озық технология әкелсе, оның қызметі ұлттық экономиканың капиталына айналады. Осындай өлшем орныққанда Қазақстан демографиялық қажеттілік пен экономикалық прагматизмді үйлестірген жаңа көші-қон моделін қалыптастыра алады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
