2026 жылғы 16 мамырда Түркістан қаласында жауын-шашынды жасанды түрде көбейту жобасының салтанатты іске қосу рәсімі өтті, деп жазады Ertenmedia.kz.
Қазақстан өңірде жасанды жаңбыр технологияларын тәжірибелік тұрғыда қолдануға көшкен алғашқы елдердің бірі болып отыр. Жоба оңтүстіктегі су тапшылығы мен құрғақшылық салдарын азайтуға, су қоймаларын толықтыру деңгейін арттыруға және ауыл шаруашылығы аумақтарын қосымша су ресурстарымен қамтамасыз етуге бағытталған. Толық ауқымда іске асыру жұмыстары 2026 жылғы 17 мамырда басталады.
Жаңа технология Түркістан облысындағы жалпы көлемі 911 мың гектардан асатын егістік жерге әсер етіп отырған құрғақшылық тәуекелін төмендетуге арналған. Оңтүстік өңір үшін су мәселесі жай ғана табиғи құбылыс емес, егін өнімділігіне, шаруалардың табысына, азық-түлік қауіпсіздігіне және ауылдағы күнделікті тіршілікке тікелей ықпал ететін стратегиялық мәселе.
Жоба Біріккен Араб Әмірліктерінің Ұлттық метеорология орталығымен халықаралық ынтымақтастық аясында жүзеге асырылып жатыр. Аталған орталық 1980-жылдардың соңынан бері ауа райын модификациялау және жауын-шашынды жасанды түрде көбейту саласында тәжірибе жинаған. Сондықтан Қазақстан үшін жоба тек жаңа технологияны сынау ғана емес, халықаралық білім мен тәжірибені ел ішіндегі су саясатына бейімдеудің маңызды қадамы саналады.
Салтанатты рәсімге ҚР Премьер-министрінің орынбасары, жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев, БҰҰ Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымының президенті, БАӘ Ұлттық метеорология орталығының бас директоры Абдулла Ахмед Әл-Мандус, БАӘ-нің Қазақстандағы елшісі Мұхаммад Саид Мұхаммад Әл-Арики және Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қатысты.
Жаслан Мәдиевтің айтуынша, Қазақстан климаттық орнықтылықтың жаңа жүйесін қалыптастыруға бағытталған практикалық қадам жасап отыр. Өңірде алғаш рет жауын-шашынды жасанды түрде көбейту технологиялары бойынша осындай ауқымды жоба іске қосылуда. Оның сөзінше, бастама ғылымға, халықаралық серіктестікке және цифрлық технологияларға сүйенген заманауи климаттық инфрақұрылым қалыптастырудың алғашқы кезеңі болмақ.
Премьер-министрдің орынбасары жоба әлемдік жетекші сарапшылармен бірлесіп іске асырылып жатқанын атап өтті. Сонымен қатар ол технологиялар трансфері мен қазақстандық мамандарды даярлауға негіз қалайды. Мұндай бағыт әсіресе су тапшылығы жиілеп, климаттық тәуекел күшейіп тұрған кезеңде Қазақстан үшін ерекше маңызды.
Халықаралық бағалауларға сәйкес, жасанды жаңбыр шақыру технологиялары табиғи деңгеймен салыстырғанда жауын-шашын көлемін 10-20 пайызға дейін арттыра алады. Мұндай тәсіл Қытай, АҚШ, БАӘ, Франция және Сауд Арабиясы секілді елдерде белсенді қолданылып келеді. Қазақстан енді осы тәжірибені өз табиғи-климаттық жағдайына бейімдеп көруге кірісіп отыр.
Жоба суға сұранысы жоғары аудандарда, ең алдымен ауыл шаруашылығы аумақтарында жергілікті деңгейде жүргізіледі. Жұмыс жүргізілетін аймақтар ауа райы жағдайы, экологиялық ахуал және нақты су қажеттілігі ескеріле отырып таңдалады. Оған метеорологиялық қызмет мамандары мен профильдік мемлекеттік органдар қатысады.
Климаттық технологияларды дамыту маңызды
Технологияның әсер ету аумағы жергілікті сипатқа ие. Радиусы 5 шақырымнан аспайды және ауқымды ауа райы құбылыстарын қалыптастырумен байланысты емес. Жұмыстарды жүргізу үшін халықаралық тәжірибеде қолданылатын тұз негізіндегі реагенттер пайдаланылады.
Мамандар жобаның ауыл шаруашылығы аумақтарын сумен қамтамасыз ету тиімділігін арттыруға, құрғақшылықтан келетін шығынды азайтуға және өнімділік өсімін қолдауға мүмкіндік беретінін айтып отыр. Әлеуетті экономикалық тиімділік жылына 35 млрд теңгеге дейін бағалануда. Мұндай көрсеткіш оңтүстіктегі шаруалар үшін технологияның тек ғылыми жоба емес, нақты экономикалық нәтиже бере алатын құрал екенін көрсетеді.
Ынтымақтастық аясында БАӘ Ұлттық метеорология орталығының мамандары Түркістан облысының мамандарын ауа райын модификациялау технологияларына оқытып жатыр. Олардың қатарында метеорологтар, ұшқыштар, инженерлер және салалық мамандар бар. Осы арқылы Қазақстанда климаттық технологиялармен жұмыс істей алатын жаңа кәсіби орта қалыптаса бастайды.
Алдағы уақытта технологияны Қазақстанның басқа өңірлерінде қолдану мүмкіндігі де қарастырылады. Егер Түркістандағы тәжірибе нақты нәтиже көрсетсе, жасанды жаңбыр технологиясы су тапшылығы жиі байқалатын өзге облыстар үшін де маңызды құралға айналуы мүмкін.
Жобаны іске асыруға Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі, Су ресурстары және ирригация министрлігі, Сыртқы істер министрлігі, Мәдениет және ақпарат министрлігі, Қорғаныс министрлігі, Ауыл шаруашылығы министрлігі, Көлік министрлігі, Қаржы министрлігі, Экология және табиғи ресурстар министрлігі, Энергетика министрлігі, Төтенше жағдайлар министрлігі, Түркістан облысының әкімдігі, Азаматтық авиация комитеті, «Казаэронавигация» және «Қазгидромет» қатысып отыр.
Түркістанда басталған жоба Қазақстанның су қауіпсіздігіне жаңа көзқараспен қарауға ұмтылып жатқанын байқатады. Климат өзгеріп, құрғақшылық жиілеген сайын бұрынғы әдістермен ғана шектелу жеткіліксіз. Енді су саясаты ғылым, цифрлық технология, халықаралық тәжірибе және жергілікті шаруашылықтың нақты сұранысы тоғысқан жаңа деңгейге өтуі керек. Жасанды жаңбыр жобасы сол бағыттағы алғашқы маңызды қадамдардың бірі болып отыр.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
