Қазақстанда екінші атом электр станциясын салу жобасы ресми түрде жеделдетіле бастады. Үкімет отырысында Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин елімізде салынатын екінші «Мойынқұм» АЭС-і бойынша үкіметаралық келісім 2027 жылдың соңына дейін бекітілетінін мәлімдеді, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Үкіметтегі мәлімдеме: 2027 жылға бекітілген меже
Министрлер кабинетінің отырысында еліміздің ұзақмерзімді энергетикалық теңгерімін қамтамасыз етуге арналған кешенді жоспар таныстырылды. Ұлттық экономика министрлігінің басшысы Серік Жұманғарин атом саласын дамыту мемлекеттік саясаттың басты өзегіне айналатынын жеткізді. Оның сөзінше, елдегі энергетикалық тапшылықты жою үшін станциялар салумен қатар, оларды шикізатпен үздіксіз қамтамасыз ету тетіктері де қатар қолға алынбақ.
Министр жақын жылдары атом өнеркәсібінде атқарылатын негізгі міндеттерді атап өтті.
«Атом саласын дамытуға ерекше көңіл бөлінеді. 2027 жылдың соңына дейін АЭС-тердің жеке қажеттіліктері үшін уранның мемлекеттік стратегиялық қорын қалыптастыру және «Мойынқұм» АЭС бойынша Үкіметаралық келісімге қол қою жоспарланған. Сала үшін білікті кадрларды даярлау бойынша жүйелі жұмыс жүргізілетін болады», – деді Серік Жұманғарин.
Жоспар бойынша, алдағы жылдары отандық реакторларды ғасырға жуық уақыт отынмен қамтуға жететін кемінде 150 мың тонналық уран қоры бекітіледі.
Президент тапсырмасы және «Мойынқұмның» қуаты
Атом станцияларының құрылысын жеделдету туралы бастаманы Президент Тоқаев халыққа арнаған Жолдауында көтерген болатын. Мемлекет басшысы елде атом энергетикасын дамыту баламасы жоқ қадам екенін айтып, министрлерге нақты мерзімдерді белгілеп берді.
«Келесі жылы «Балқаш» АЭС-інің құрылысын бастауға және «Мойынқұм» АЭС-інің құрылысын мүмкіндігінше тезірек қолға алу үшін кешенді ынтымақтастық туралы келісімге қол қоюға болады, тіпті мұны қажет деп санаймын», – деген еді Президент Тоқаев.
Атом энергиясы агенттігінің мәліметінше, жұмыс барысында «Мойынқұм» деп аталып кеткен екінші станция да екі энергоблоктан тұрады және оның жиынтық қуаты 2400 МВт-қа жетеді. Станцияны орналастырудың негізгі нұсқасы ретінде Алматы облысының Жамбыл ауданы қарастырылуда.
Ресейден кейін Қытай: геосаяси тепе-теңдік пе?
Қазақстанның атомдық картасындағы бұл жаңалық көршілес алпауыттардың арасындағы дипломатиялық тепе-теңдікті анық аңғартады. Балқаш көлінің жағасындағы Үлкен ауылында бой көтеретін алғашқы «Балқаш» АЭС-ін Ресейдің «Росатом» мемлекеттік корпорациясы салатыны белгілі болған. Оның инженерлік жұмыстары аяқталып, EPC-келісімшарты бекітілді, ал нақты құрылыс 2027 жылы басталмақ.
Ал екінші «Мойынқұм» АЭС-і бойынша басты серіктес ретінде қытайлық CNNC (China National Nuclear Corporation) компаниясы қарастырылуда. Осылайша, ресми Астана атом энергетикасындағы алғашқы екі ірі нысанды Мәскеу мен Бейжіңге теңдей бөліп беру арқылы қос державаның алдындағы геосаяси мүдделерді теңестіруге тырысып жатқандай.
Ertenmedia ракурсы: Қоғамның күдігі мен алыптардың лоббиі
Үкіметтің бұл асығыстығы қоғамда үлкен күмән туғызбай қоймайды. Алғашқы АЭС бойынша өткен жалпыхалықтық референдумның қызу пікірталасы әлі басылған жоқ. Балқаштың экологиялық тағдыры, ядролық қалдықтарды көму мәселесі және сыртқы ойыншыларға технологиялық тәуелділік туралы сарапшылардың дабылы күн тәртібінен түспей тұр.
Ең бастысы – бірінші станцияның бірде-бір шаршы метріне бетон құйылмай жатып, Үкіметтің екінші алып нысанға кірісіп кетуінің түпкі сыры неде? Бұл шешімнің артында кімнің мүддесі тұр?
Бір ғана атом станциясының құны қазірдің өзінде кемінде 15 миллиард долларға бағаланып отыр. Тіпті Үкімет өкілдерінің өзі құрылыс барысында бұл соманың 50 пайызға дейін өсіп кететінін жасырмайды. Яғни бір мезетте екі алып АЭС салу ел қазынасына 30–40 миллиард долларлық орасан зор сыртқы қарыз жүктейді деген сөз.
Қазақстан қазынасы мұндай астрономиялық қарызды көтере ала ма? Әлде экономикалық қажеттіліктен гөрі, көршілес екі алып мемлекеттің ядролық корпорациялары мен олардың жергілікті кабинеттердегі лоббистерінің қысымы басым түсіп отыр ма?
Егер бұл шешімдер жан-жақты тәуелсіз сараптамасыз, халықтың ашық бақылауынсыз қабылданса, ұлттық қауіпсіздік пен мемлекеттің энергетикалық егемендігі ұзақ онжылдықтарға шетелдік технологиялық және қаржылық бодандыққа байланып қалуы мүмкін. Мемлекет қазынасынан миллиардтар шашылмас бұрын, Үкімет жабық кабинеттердегі лоббидің емес, халық пен ұлттық мүдденің сөзін сөйлеуі тиіс.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
