Жойғыш ұшақтан катапульта жасау сырттай қарағанда кинодағыдай оңай көрінеді. Экранда ұшқыш тетікті тартады да, аспанға атылып шығып, артынша аман-есен жерге қонады. Ал шынайы өмірде бұл процесс әлдеқайда күрделі, қауіпті және адам ағзасына ауыр соққы беретін төтенше шешім саналады, деп жазады Ertenmedia.kz.
Әскери ұшқыштар катапульті жай ғана құтқару құралы ретінде емес, ең соңғы амал ретінде қарайды. Себебі жоғары жылдамдықпен ұшып бара жатқан жойғыштан шығу дегеніңіз қозғалмай тұрған орындықтан тұрып кетумен тең емес. Ұшақ аса үлкен жылдамдықпен кетіп бара жатады, айналада күшті ауа ағыны бар, биіктік деңгейі де әртүрлі. Осындай сәтте адам ағзасы бір мезетте өте ауыр жүктемеге түседі.
Катапульт жүйесі ұшақ түріне қарай әрқалай жұмыс істейді. Көп жағдайда ұшқыш орындықтағы арнайы ілмекті немесе тетікті тартады. Сол сәттен бастап мыңдаған бөлшек қатар қозғалып, санаулы секунд ішінде тұтас механизм іске қосылады.
Кей ұшақта кабинаның мөлдір қақпағы алдымен ұшып кетеді. Кейбірінде ол быт-шыт болып сынады. Тағы бір үлгіде орындық қақпақты өзі бұзып шығады. Яғни ұшқыштың аспанға атылуының алдында-ақ техникалық тұрғыда өте күрделі тізбек жүреді.
Ең қауіпті сәттің бірі – орындықтың ұшақтан ажырап шығуы. Катапульт іске қосылғанда орындықты жоғары қарай арнайы зымырандық жүйе итереді. Сол кезде адам ағзасы өте күшті үдеуге тап болады. Мұндай жүктеме кей жағдайда 18 G-ге дейін жетуі мүмкін. Салыстыру үшін айтсақ, арнайы дайындықсыз қарапайым адам 5 G шамасында-ақ есінен тануы ықтимал. Ал ұшқыш сол бірнеше секундта есін жоғалтпай, денесін дұрыс ұстап, жүйенің келесі кезеңіне жетуі керек.
Тағы бір мәселе биіктік. Ұшақ өте жоғарыда болса, ауадағы оттегі азаяды, температура күрт төмендейді. Сондықтан катапульт жүйесі парашютті кез келген сәтте аша салмайды. Арнайы датчиктер қауіпсіз биіктікті есептеп, парашюттің қашан ашылатынын анықтайды. Егер тым ерте ашылса, ауа ағыны қауіпті болады. Тым кеш қалса, жерге соғылу қаупі артады. Осы есептің бәрі секунд үлесімен жүреді.
Кей жойғыштарда екі адам отыратын кабина болады. Мұндайда артқы орындықтағы адам алдымен шығуы керек. Әйтпесе алдыңғы орындықтан шыққан жалын мен реактивті күш арттағы ұшқышқа тиюі мүмкін. Яғни жүйе бір адамды ғана емес, екі адамның да қауіпсіздігін бір мезетте есептейді.
Кейбір катапульт орындықтарында негізгі парашютке дейін кішірек тежеуші парашют ашылады. Оның міндеті – орындықты тұрақтандыру, айналып кетуден сақтау және тік қалыпқа келтіру. Одан кейін ғана негізгі парашют іске қосылады. Мұндай қосымша тетік ұшқыштың аман қалу мүмкіндігін арттырады. Бірақ соған қарамастан, катапульт жасау ешқашан толық қауіпсіз үдеріс болған емес.
Контекст
Медицина мен авиация саласындағы талдауларға қарағанда, катапульт жағдайларының едәуір бөлігінде адам ауыр жарақат алады. Ең жиі кездесетін жарақаттардың қатарында омыртқа сынуы, бел мен мойын жарақаты, бас-ми соққысы бар.
Кей ұшқыштар мұны кейін «өте қолайсыз», «денені толық бақылаудан шығаратын» жағдай деп сипаттайды. Яғни катапульт адамды құтқаруы мүмкін, бірақ оны жарақатсыз алып шығады деу әрдайым дұрыс емес.
Сол себепті әскери ұшқыш катапультке тек амал қалмағанда ғана жүгінеді. Ұшақ басқарудан шығып бара жатса, соғылу қаупі жоғары болса немесе әуеде енді басқа жол жоқ екені анықталса ғана осы шешім қабылданады. Кейде жүйе кездейсоқ іске қосылатын жағдай да болады. Бірақ мұндай оқиға сирек кездессе де, оның өзі катапульт тетігінің қаншалықты күрделі әрі қауіпті екенін көрсетеді.
Қысқасы, жойғыш ұшақтан катапульт жасау кинодағыдай сәнді көрінгенімен, шын өмірде ол адам ағзасына ауыр соққы беретін, техникалық тұрғыда өте нәзік есепке құрылған, өмір мен өлім арасындағы шешуші сәт. Ұшқыш аман қалса, оны батырлықпен қатар орасан дәлдікпен жасалған инженерлік жүйе де құтқарады.
Көліктегі сенсорлы экран қанша жыл қызмет етеді деген сұрақ қазір көп жүргізушіні қызықтырады. Өйткені бүгінгі автомобильде музыка қосу, навигация ашу, камераны көру, тіпті кей функцияларды басқару осы экранға байланған.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
