Қазақстанда салық төлеудің бірыңғай тетігі енгізілмек. Жаңа жүйе азамат пен кәсіпкерді ондаған кодтың арасынан шатастырмай, қате төлемнен туатын қарыз, пеня және шот бұғаттау қаупін азайтуы тиіс, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Қаржы вице-министрі Ержан Біржановтың айтуынша, әңгіме барлық салықты бір түрге біріктіру туралы емес. Салық атауы да, міндеттеме түрі де сақталады. Өзгеретін нәрсе төлем жасау тәсілі. Яғни салық төлеуші ақшаны бір кодқа аударады, ал оның әрі қарай қай салыққа, қандай міндеттемеге бөлінетінін мемлекеттік жүйенің өзі анықтайды.
«Бұл бірыңғай салық емес, мұны бірыңғай төлем деп атауға болады. Салықтар, салық түрлері сақталады, бірақ салық төлеуші бір кодқа төлейді», деді Ержан Біржанов.
Қазіргі жүйенің басты дерті код көп, қате көп
Қазір салық төлеуші үшін ең қиын тұстың бірі бюджеттік сыныптама кодтары. Салық бойынша жүзге жуық код бар. Кейбір төлем түрінде бірнеше код қатар жүреді. Осы жерде кәсіпкер де, қарапайым азамат та жиі қателеседі.
Мысалы, резидент емес үшін төленетін ҚҚС бар, импортқа салынатын ҚҚС бар, ішкі ҚҚС тағы бар. Әлеуметтік салық пен жалақыдан ұсталатын жеке табыс салығы да шатасып кетуі мүмкін. Адам ақшаны төлегенімен, дұрыс кодқа жібермесе, жүйе оны басқа міндеттеме ретінде таниды.
Салдары ауыр. Бір салықта артық төлем тұрады, екіншісінде қарыз пайда болады. Қарызға пеня қосылады. Кей жағдайда кәсіпкердің шоты бұғатталуы мүмкін. Яғни ақша төленген, бірақ жүйе алдында міндеттеме жабылмаған болып шығады.
Біржанов осы түйінді ашық айтты.
«Кейде салық төлеуші шатасады. Мысалы, резидент емес үшін ҚҚС бар, импорт бойынша ҚҚС бар, ішкі ҚҚС бар. Немесе ол әлеуметтік салық төледі, ал жалақы бойынша ЖТС төлеуі керек еді. Бір салық бойынша пеня есептеледі, екіншісінде артық төлем ілініп тұрады. Сондықтан мақсатымыз бір төлем, бір код жасау», деді вице-министр.
Жаңа жүйе қалай жұмыс істейді
Жаңа модель бойынша салық төлеуші жалпы соманы бірыңғай шотқа аударады. Одан кейін жүйе ақшаны міндеттемеге қарай өзі бөледі.
Мысалы, компания бір миллион теңге аударды делік. Мемлекеттік жүйеде оның 500 мыңы ҚҚС-қа, 200 мыңы корпоративтік табыс салығына, қалған бөлігі басқа міндеттемеге түсуі керек екені көрініп тұрса, бөлу автоматты түрде жүреді.
Салық төлеуші үшін басты жеңілдік осында. Ол қай кодты таңдаймын, қай салыққа қанша жіберемін деп бас қатырмайды. Міндеттеме жүйеде көрініп тұрса, төлем өз орнына барады.
«Салық төлеуші бір шотқа, бір әмиянға салды да, сонымен бітті. Бұл қарыз мәселесін де, шотты тоқтату мәселесін де шешеді», деді Біржанов.
Мұндай өзгеріс неге бірден енгізілмейді
Бірыңғай төлем сырт көзге қарапайым көрінгенімен, оның артында күрделі бюджет логикасы тұр. Қазір салық пен төлем жергілікті және республикалық бюджет арасында бөлінеді. Бір кодтан түскен ақшаны екінші кодқа, бір бюджеттен екіншісіне ауыстыру әрдайым тез жүрмейді.
Кей жағдайда салық төлеуші өтініш жазуы керек. Оны қарауға уақыт кетеді. Осы аралықта пеня есептеліп, кей кәсіпкердің шотына шектеу қойылып үлгереді. Демек, мәселе тек техникалық жаңарту емес. Бюджет кодексіндегі норманы да қайта қарау қажет.
Тағы бір маңызды сұрақ бар: бір шотқа түскен ақша ең алдымен қай міндеттемені жабуы керек? Әлеуметтік төлем бе, зейнетақы жарнасы ма, корпоративтік табыс салығы ма, әлде ҚҚС па? Әрқайсысының құқықтық және әлеуметтік салмағы бөлек.
Біржановтың айтуынша, Қазақстан басқа елдің тәжірибесін қарап жатыр. Кей мемлекетте бірыңғай төлем түскенде, алдымен әлеуметтік міндеттеме, зейнетақы және әлеуметтік аударым жабылады. Содан кейін ғана корпоративтік табыс салығы, ҚҚС және өзге төлем кезегі келеді.
Бірыңғай төлем цифрландырудың бір бөлігі
Вице-министр жаңа тетікті Мемлекеттік кірістер органдарының кеңірек цифрлық өзгерісімен байланыстырды. Бірыңғай шот, декларацияны алдын ала толтыру, салық төлеушіні сервистік сүйемелдеу — осы бағыттағы негізгі міндеттердің бірі.
«Алдымызда міндет тұр. Бұл стратегиялық міндеттердің бірі цифрландыру, бірыңғай шот, декларацияны алдын ала толтыру. Мемлекеттік кірістер органдарының стратегиялық бағыттары осы. Қазір осы мәселені пысықтап жатырмыз», деді ол.
Яғни мемлекет салық төлеушіден қате іздейтін жүйеден біртіндеп қатені алдын ала азайтатын жүйеге көшкісі келеді. Егер жаңа тетік дұрыс іске қосылса, кәсіпкер салық төлеуге уақыт жоғалтпайды, ал мемлекет түсімді дәлірек әрі жылдамырақ бақылайды.
Іске қосу келесі жылдан ерте болмайды
Бірыңғай төлем биыл іске қосылмайды. Біржанов мұны асығыс енгізуге болмайтын «революциялық норма» деп атады. Себебі елде жаңа Салық кодексі, цифрландыру және бірыңғай шот секілді бірнеше ірі өзгерісті бір жылда қатар енгізу қиын.
«Биыл іске қосылмайды. Бұл революциялық нормалардың бірі. Бір жылдың ішінде жаңа Салық кодексін, цифрландыруды және бірыңғай шотты енгізу өте күрделі. Біз мұны кезең-кезеңімен жасаймыз, күрт секіріс болмауы керек», деді вице-министр.
Қазір министрлік әдістемені әзірлеп жатыр. Техникалық бөлік жыл соңына дейін реттелуі тиіс. Күзге қарай мәселені енгізіп үлгеру жоспары бар, бірақ нақты іске қосу күні алдын ала хабарланбақ.
Негізгі түйін
Бірыңғай төлемнің мәні салықты азайту емес, төлеуді жеңілдету. Мемлекет салық түрін сақтайды, бірақ төлем жолын ықшамдайды. Ең үлкен пайда қате кодтан туған жасанды қарыз, артық төлем, пеня және шот бұғаттау тәуекелі азаюы мүмкін.
Алайда жаңа жүйенің табысы бір сұраққа тіреледі: мемлекет ақшаны автоматты бөлуді әділ, ашық әрі түсінікті ете ала ма? Егер алгоритм дұрыс құрылса, кәсіпкер үшін салық төлеу бұрынғыдай жүйке жұқартатын шаруа болмайды. Ал егер бөлу тәртібі түсініксіз қалса, бір код ескі әурені азайтпай, жаңа дауға жол ашуы ықтимал.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
