Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «біз адам капиталына инвестиция құямыз, жас мамандарға мүмкіндік кеңейтеміз» деген ұстанымы осы жаңа кезеңнің мәнін көрсетеді. Мемлекет басшысы өңірлер арасындағы алшақтықты азайту және орта тапты күшейту басты міндет екенін атап өтті, деп жазады Ertenmedia.kz.
Президент цифрлық технология, жасанды интеллект, таза энергетика және қосылған құны жоғары өндіріс сияқты негізгі секторларды күшейту қажет екенін айтты. Бұл бағыттар бір-бірінен бөлек емес. Барлығының ортасында адам тұр. Жасанды интеллектіні енгізу үшін инженер керек.
Таза энергетиканы дамыту үшін техник, энергетик, эколог, жобалаушы қажет. Қосылған құны жоғары өндіріс үшін технолог, оператор, бағдарламашы, логист және менеджер керек. Яғни жаңа экономика алдымен жаңа дағдыны талап етеді.
Мемлекет басшысы Қазақстанның еуразиялық IT-хаб болуға ұмтылып отырғанын да атап өтті. Бұл мақсат құр ұран емес. Елде цифрлық трансформация бағытында бірқатар қадам жасалып жатыр. Тоқаев Астанадағы Alem. ai халықаралық жасанды интеллект орталығында сөйлеген сөзінде жасанды интеллект саласында заңнамалық және институционалдық негіз қалыптасып келе жатқанын айтты.
Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылып, Цифрлық кодекс қабылданғаны, «Жасанды интеллект туралы» заң күшіне енгені хабарланды.
Жасанды интеллект пен цифрлық Қазақстан
Жасанды интеллект тақырыбы бүгінде сән үшін айтылатын сөз емес. Ол еңбек нарығын, білім беру жүйесін, өндіріс құрылымын және мемлекеттік басқару тәсілін өзгертіп жатыр. Тоқаев бұған дейін жасанды интеллект қоғамға қызмет етуі керек екенін, технология әлеуметтік теңсіздікті тереңдетпеуі тиіс екенін ескерткен. Оның сөзінше, әділеттілік технологияның тек таңдаулы топқа емес, барша адамға қызмет етуінен көрінеді.
Осы ой адам капиталы мәселесінің өзегіне тура келеді. Егер жаңа технология тек ірі қаладағы санаулы маманға ғана қолжетімді болса, өңірлік теңсіздік күшейеді. Егер ауылдағы бала сапалы интернетке, цифрлық білімге, заманауи зертханаға және жақсы мұғалімге қол жеткізе алмаса, ертеңгі еңбек нарығында оның мүмкіндігі шектеледі.
Сондықтан адам капиталына инвестиция салу – мектептен бастап университетке, колледжден бастап жұмыс орнындағы қайта даярлауға дейінгі тұтас жүйені жаңарту деген сөз.
Қазақстанда ең қуатты суперкомпьютердің іске қосылуы да осы бағыттағы маңызды қадам ретінде аталып отыр. Тоқаев суперкомпьютер кластерін елдің технологиялық дербестігін нығайтудағы айтулы оқиға деп бағалап, оны Қазақстанды шын мәнінде цифрлық мемлекетке айналдыру жолындағы жұмыстың басы ретінде қарастыру қажет екенін айтты.
Президент Қазақстан академиялық және инновациялық хабқа айналуы керек екенін айтты. Бұл үшін шетелдік университеттердің филиалдарын ашу, зерттеу және әзірлеме бағытындағы серіктестікті дамыту маңызды. Мұндай қадамның мәні зор. Жас адам сапалы білім алу үшін міндетті түрде шетелге кетпеуі керек. Керісінше, әлемдік білім мен ғылыми тәжірибе Қазақстанға келуі тиіс. Сонда ел ішінде жаңа академиялық орта қалыптасады, жас ғалымдар мен инженерлердің буыны өседі.
Адам капиталы дегенде тек жоғары технологияны меңгерген аз топты ғана ойлау қате. Орта тапты күшейту үшін жұмысшы мамандықтарының да сапасы артуы керек. Қосылған құны жоғары өндіріс тек бағдарламашымен жүрмейді. Оған станок операторы, дәнекерлеуші, механик, электрик, техникалық бақылаушы, өндіріс шебері қажет. Егер осы мамандардың еңбегі бағаланса, жалақысы өссе, кәсіби мәртебесі көтерілсе, орта таптың негізі кеңейеді.
Жастардың болашағы – елдің болашағы
Өңірлік теңсіздікті азайту да адам капиталымен тікелей байланысты. Астана мен Алматыда мүмкіндік көп болғанымен, барлық жас сол қалаларға көше алмайды. Әр облыста сапалы колледж, техникалық орталық, IT-мектеп, зертхана, кәсіптік бағдар, жастарға арналған жұмыс бағдарламасы болуы қажет. Әйтпесе ел ішіндегі көші-қон күшейеді, өңірлер кадрдан айырылып, үлкен қалаларға әлеуметтік салмақ түседі.
Тоқаевтың «өңірлік диспропорцияны қысқарту» туралы ойы осы тұрғыдан маңызды. Бұл бір өңірге жол салып, екіншісіне ғимарат тұрғызу ғана емес. Бұл әр облыста адамға мүмкіндік ашу. Ауылдағы дарынды баланың қаладағы оқушымен тең білім алуына жағдай жасау. Шағын қаладағы жас маманның өз өңірінде қалып, лайықты жұмыс табуына жол ашу. Колледж бітірген түлектің нақты өндірісте өсетін кәсіби сатысын қалыптастыру.
CryptoCity пилоттық аймағын құру туралы бастама да Қазақстанның жаңа экономикаға бейімделуге ұмтылысын көрсетеді. Тоқаев мұндай аймақта криптовалютаны тауар мен қызмет сатып алуға және өзге мақсаттарға қолдану мүмкіндігі қарастырылатынын айтқан. Kazinform бұл бастаманы Қазақстанда цифрлық инновацияларға арналған жаңа тәжірибелік алаң ретінде сипаттады.
Бірақ мұндай жобалардың табысты болуы тағы да адам капиталына тіреледі. Криптоэкономика, финтех, блокчейн, деректер қауіпсіздігі, цифрлық құқық және киберқауіпсіздік саласында кәсіби кадр болмаса, жаңа аймақ тек атауы қызық жоба болып қалуы мүмкін. Ал маман дайындалса, құқықтық база дұрыс құрылса, халықтың қаржылық сауаты артса, мұндай алаң экономиканың жаңа секторын дамытуға мүмкіндік береді.
Адам капиталына инвестиция салу ұзақ мерзімді нәтиже береді. Бүгін оқушыға сапалы білім берілсе, ертең ол инженер, дәрігер, мұғалім, бағдарламашы немесе кәсіпкер болады. Бүгін жас маманға мүмкіндік ашылса, ертең ол отбасын асырайтын, салық төлейтін, қоғамға жауапты орта тап өкіліне айналады.
Бүгін өңірдегі колледж жаңарса, ертең сол аймақта өндіріс тоқтамайды. Осындай қарапайым байланыстар елдің үлкен даму бағытын айқындайды.
Тоқаевтың адам капиталы туралы ойлары Қазақстанның жаңа экономикалық моделін аңғартады. Ел енді тек табиғи ресурсқа сүйеніп отыра алмайды. Бәсеке білімде, технологияда, еңбекте және әділетті мүмкіндікте жүреді. Егер Қазақстан жас буынға сапалы білім, заманауи дағды, өңірлік тең мүмкіндік және кәсіби өсу жолын бере алса, орта тап күшейеді, экономика әртараптанады, қоғамдағы сенім артады.
Ең бастысы, адам капиталы статистика емес, нақты адам. Ол ауыл мектебіндегі оқушы, колледждегі студент, стартап бастаған жас, зауыттағы оператор, зертханадағы ғалым, жаңа технологияны үйреніп жүрген мұғалім. Мемлекет осы адамдардың қабілетін ашқанда ғана цифрлық жаңғыру, жасанды интеллект, таза энергетика және инновациялық экономика қағаздағы жоспардан өмірдегі нәтижеге айналады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
