Әзербайжан мемлекеттік мектептердегі киім үлгісін қатаңдатып, білімнің зайырлы сипатына сәйкес келмейтін элементтерге шектеу қойды. Қаулыда «хиджаб» немесе «орамал» деген сөз жазылмағанымен, қабылданған норма елдегі діни киім төңірегіндегі пікірталасты қайта күшейтті, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Әзербайжан Министрлер кабинеті 2026 жылғы 21 қыркүйекте қабылдаған №309 қаулымен мемлекеттік мектеп оқушыларының киіміне қатысты талаптарды толықтырды. Енді белгіленген форманың біркелкілігін бұзатын және жалпы білімнің зайырлылық қағидасына сай келмейтін өзге киім элементтерін пайдалануға жол берілмейді. Талаптың орындалуына ата-аналар жауапты, ал даулы мәселелерді мектептің педагогикалық кеңесі шешеді.
Құжатта ұлттық киімге бөлек орын берілген. Әзербайжан халқының тарихы, мәдениеті және ұлттық-рухани құндылықтарына арналған іс-шараларда педагогикалық кеңестің рұқсатымен ұлттық киім немесе оның жекелеген элементтерін қолдануға болады. Осы тұста Баку зайырлы мектеп формасы мен ұлттық мәдениетті бір-біріне қарсы қоймай, екеуін де діни бірегейленуден бөлек қарастырып отыр.
Қаулының ресми мәтінінде хиджабқа тікелей тыйым салынбаған. Сондықтан оны «Әзербайжан орамалға толық тыйым салды» деп тарату құқықтық тұрғыдан дәл болмайды. Алайда зайырлылыққа қайшы киім элементтері туралы тұжырым мектеп әкімшілігіне діни бас киімге шектеу қоюға жеткілікті негіз береді.
Орталық Азиядағы мектеп формасы қалай реттеледі
Әзербайжандағы шешім Қазақстан үшін де таныс. Еліміздегі міндетті мектеп формасы классикалық үлгіде және бірыңғай түсте болуы керек, оған діни конфессияларға тән киім элементтерін қосуға рұқсат етілмейді. 2026-2027 оқу жылында да осы талаптардың күшінде қалғаны ресми түрде хабарланды.
Өзбекстанда да мемлекеттік мектеп оқушысы білім беру ұйымы бекіткен формаға бағынуға міндетті. Елдің ресми құқықтық түсіндірмесінде бірыңғай форма мектептің ішкі тәртібінің бір бөлігі ретінде көрсетілген. Өзбекстан білім жүйесі де зайырлы сипатқа негізделген.
Демек Орталық Азия мен Әзербайжандағы талас бір ғана орамалдың төңірегінде жүрген жоқ. Негізгі мәселе баланың жеке сенімі, ата-ананың діни таңдауы және мемлекеттің зайырлы білім кеңістігін сақтау міндеті түйіскен жерде тұр. Осы үш мүдденің тепе-теңдігі сақталмаса, мектеп білім беретін ортадан идеологиялық тартыс алаңына айналады.
Сырттан келген діни үлгі ұлттық киімді ығыстырмауы керек
Түркі мемлекеттері сырттан келген діни сән мен саяси символдарға мәдени кеңістігін тұтастай тапсырып қоймауы керек. Соңғы жылдары араб түбегіне тән қара түсті киімдер, бет-әлпетті тұмшалайтын үлгілер және жергілікті дәстүрге жат діни форма «нағыз мұсылмандықтың» өлшемі секілді ұсыныла бастады. Мұндай түсінік түркі халықтарының ғасырлар бойы қалыптасқан киім мәдениетін, түс таңдауын және әйелдің қоғамдағы орнын тарылтады.
Дегенмен кез келген орамалды «арабтың киімі» деп жариялау да үстірт пайым болар еді. Қазақ, өзбек, қырғыз, әзербайжан және түрік әйелдері орамалды исламға дейінгі дәуірлерден бері тұрмыстық әрі ұлттық киім ретінде қолданған. Талас орамалдың өзінде емес, оны міндетті діни формаға айналдырып, қоғамға жалғыз дұрыс үлгі ретінде таңуға ұмтылыста жатыр.
Қазақтың кимешегі, жаулығы мен шәлісі әйелдің жасына, мәртебесіне және ортасына қарай қалыптасқан. Әзербайжан, өзбек және қырғыз халықтарының да өзіндік бас киімі мен киіну әдебі бар. Түркі әлемінің мәдени жады қара түсті біркелкі киімнен әлдеқайда бай.
Зайырлылық діндар азаматты шеттетуге айналмауы тиіс
Ұлттық болмысты қорғау мұсылман азаматтарды кемсітуге немесе діндар отбасыларды қоғамнан шеттетуге ұласпауы қажет. Зайырлылық дінмен күресу деген сөз емес. Ол мемлекеттік мектептің ешбір діни ағымның насихат алаңына айналмауын қамтамасыз ететін ортақ қағида.
Мектепке келген бала алдымен оқушы ретінде қабылданады. Оның отбасының діни ұстанымы білім алу құқығын шектемеуге тиіс, бірақ ата-ананың таңдауы да бүкіл мектепке ортақ тәртіптен жоғары қойылмайды. Бірыңғай форма балалардың әлеуметтік, діни және материалдық айырмашылығын сынып есігінің сыртында қалдыруға көмектеседі.
Шектеу енгізген мемлекет оқушы қыздарды мектептен шығарып жіберумен мәселені шешпеуі керек. Әкімшілік ата-анамен сөйлесіп, талаптың мәнін түсіндіріп, баланың сабағын жалғастыруына жағдай жасағаны жөн. Жаза мен қысым діни ортаны тұйықтап, радикал насихатшыларға жаңа мүмкіндік беруі ықтимал.
Түркі дүниесі өз болмысын өзі айқындауы қажет
Әзербайжанның жаңа қаулысы түркі мемлекеттеріне ортақ сауалды алға шығарды. Біз дінді ұлттық мәдениетпен үйлестіре аламыз ба, әлде түркілік дәстүрді сырттан енген үлгілерге үнсіз айырбастаймыз ба? Жауап тыйымның қаталдығынан емес, зайырлылықты әділ сақтайтын және ұлттық мәдениетті заманауи өмірмен сабақтастыратын саясаттан көрінеді.
Түркі елдері араб мәдениетін жау санамауы керек, бірақ өз болмысын да соның көлеңкесіне өткізбеуге тиіс. Сенім жүректе сақталады, ал ұлттық киім халықтың тарихи жадын алып жүреді. Мектеп сол екеуінің арасындағы тартысты күшейтетін орынға емес, еркін ойлайтын әрі өз тамырын білетін ұрпақ тәрбиелейтін кеңістікке айналуы қажет.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
