Журналист Бигелді Ғабдуллин 2003 жылы Вашингтонда жазған Алтынбек Сәрсенбаев туралы мақаласын қайта жариялады. Арада 23 жыл өткенде «реинкарнацияланған» мәтін сол кездегі элита тартысын, «Ақ жол» мен «Асардың» текетіресін және автордың саясаткерге көзқарасының өзгеруін қайта еске салды. Сонымен қатар Алтынбек Сәрсенбаевтың саяси демаршы Назарбаевтың билігін қалай шайқалтқанын да жазды, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Ескі мақаланың қайта жариялануына Ғабдуллиннің Facebook желісіндегі журналистердің бірімен пікірталасы себеп болған. Пікір иесі автордың жас кезінде министр болуды армандағанын айтып, ақпарат министрі болған Алтынбек Сәрсенбаевты кезінде аяусыз сынағанын еске салған. Әңгіме Ғабдуллиннің Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева туралы кейінгі жазбасынан басталған.
Ғабдуллин Сәрсенбаевты жеке себеппен сынамағанын айтады. Оның сөзінше, сол кездегі министрлік еркін баспасөзге қысым жасап, 1993 жылы өзі құрған «Новое поколение» газетінен айырылуына ықпал еткен. Автор басылымның кейін Рахат Әлиевтің бақылауына өткенін де өзінің естелігі ретінде келтіреді.
Кейін Алтынбек Сәрсенбаев биліктен алыстап, демократиялық оппозиция жағына шыққан кезде Ғабдуллиннің оған берген бағасы өзгерген. Журналист саясаткердің жаңа көзқарасы мен саяси ұстанымын оң бағалап, 2003 жылғы 20 қарашада «Сәрсенбаевтың бүлігі неге әкеледі?» атты мақала жазған. Материал сол кезде «Зона.kz» басылымында жарияланған.
Мақалада 2003 жылдың соңындағы Қазақстандағы саяси ахуал элита ішіндегі тепе-теңдіктің бұзылуы ретінде сипатталады. Ғабдуллин сол кезеңде Рахат Әлиевке жақын күштік топ пен кейін «Ақ жол» партиясын құрған саяси және іскер топ арасында бәсеке күшейгенін жазады. Екі жақтың бейресми жетекшілері дипломатиялық қызметпен шетелде жүрген уақытқа дейін әлсіз тепе-теңдік сақталған.
Автордың пайымынша, Рахат Әлиевтің белсенділігі мен Дариға Назарбаева басқарған «Асар» партиясының құрылуы саяси тартысты жаңа кезеңге шығарған. Сәрсенбаевтың Қазақстанның Ресейдегі елшісі қызметінде жүріп «Время» газетіне берген сұхбаты сол үнсіз текетіресті ашық саяси қақтығысқа айналдырды. Ол өтпелі кезеңді шексіз созуға болмайтынын айтып, саяси реформаларды жеделдетуге шақырған.
«Ақ жол» мен «Асардың» тартысы
Ғабдуллин сол сұхбатты ресми Астанаға жасалған ашық саяси демарш деп бағалаған. Сәрсенбаев Президент Әкімшілігінің саяси элитаны тәртіпте ұстайтын рөлін сынап, өзін «Ақ жол» партиясы мен билікке сын көзбен қарай бастаған кәсіпкерлерге жақын саясаткер ретінде танытты. Мұндай мәлімдеме президент беделінің даусыздығына құрылған басқару жүйесінде қауіпті прецедент саналған.
Журналист Сәрсенбаевтың әрекетін бір сәттік ашу немесе «бюрократиялық күйзеліс» деп қабылдауға келмейтінін жазған. Оның ойынша, тәжірибелі саясаткер тарихи сәттің туғанын сезіп, ықпалды кәсіпкерлер мен күшейіп келе жатқан «Ақ жолдың» қолдауына сүйенген. Сондықтан елшінің сұхбаты билік ішіндегі отбасылық-күштік топқа саналы түрде тасталған саяси сын болды.
Ғабдуллин сол кезеңде Қазақстан элитасында екі тартылыс орталығы анық қалыптасты деп санаған. Бір жағында реформалық бағыт ұстанған «Ақ жол», екінші жағында «отбасылық-күштік» сипаттағы «Асар» тұрды. Автор осы екі партияның бәсекесі өзге саяси ұйымдарды да орбитасына тартып, елдегі жаңа поляризацияға жол ашады деп болжаған.
Вашингтонда жүрген журналист саяси элитаның, бизнестің, демократиялық оппозиция мен зиялы қауымның салмақты бөлігі «Ақ жолды» таңдайды деп үміттенген. Ол партияның басында мемлекеттік басқару тәжірибесі бар саясаткерлер мен кәсіпкерлер тұрғанын артықшылық санады. Сәрсенбаевтың демократиялық күштер арасында ортақ мәміле мен қалыпты тепе-теңдік қалыптастыру жөніндегі пікірі де авторға жақын болған.
Ғабдуллин «Ақ жолдың» жергілікті атқарушы билікпен тіл табыса алу қабілетіне де назар аударған. Партия экономикалық міндеттерді түсінетін және сол кездегі Үкіметтің экономикалық блогымен байланысы бар сарапшыларды біріктірді. Автор осы ресурстар «Ақ жолды» мемлекеттің экономикалық саясатына ықпал ететін күшке айналдыруы мүмкін деп есептеген.
Саяси жаңғыруды билікті іштен білетіндің қолдауы оппозицияны жаңа деңгейге көтерді
Журналист өзінің бұрын Сәрсенбаевқа сүйсіне қарамағанын ашық мойындайды. Ақпарат министрі болған кезеңде оның бойынан демократиялық ұстаным жетіспейтінін сезгенін және баспасөзге қатысты саясатын өткір сынағанын еске алады. Алайда «Время» газетінде жарияланған екі сұхбатынан кейін Ғабдуллин саясаткердің көзқарасы түбегейлі өзгеріп, кемел мемлекеттік қайраткер деңгейіне көтерілгенін байқаған.
Автордың пікірінше, Үкіметте, билік құрылымдарында және Ресейдегі дипломатиялық қызметте жинаған тәжірибе Сәрсенбаевтың саяси ойлау аясын кеңейткен. Ол елдегі өткір мәселелерді геосаяси ахуалмен байланыстырып, демократиялық жаңғырудың нақты жолдарын ұсына бастаған. Ғабдуллинді қайта қолына қалам алуға итермелеген де саясаткер ойының тереңдігі мен нақтылығы болған.
Мақалада Қазақстанның либералдық кеңістігінде кейінгі онжылдықтың тәжірибесін қорыта алатын оңшыл-орталық идеология қалыптасқаны айтылады. Ғабдуллин демократиялық реформалар туралы идеяларды президенттің бұрынғы серіктері қолдай бастағанына үмітпен қараған. Оның түсінігінде саяси жаңғыруды билік жүйесін іштен білетін тұлғалардың қолдауы оппозицияның талабын жаңа деңгейге көтерді.
Журналист демократиялық оппозицияны бұрынғы реніш пен ескі ұрандардың шеңберінде қалып қоймауға шақырған. Ол өткеннен сабақ алып, күрес тәсілін жетілдіруді және қоғамды демократиялық платформада біріктіруге шын ниетті адамдармен ынтымақтасуды ұсынды. «Ақ жол» қатарының өсуі мен Сәрсенбаев секілді саясаткерлердің өзгеруі авторға Қазақстанның болашағына үміт сыйлаған.
Алтынбек Сәрсенбаев 2004 жылы ақпарат министрі қызметіне қайта тағайындалып, сол жылы отставкаға кетіп, оппозиция қатарына қосылды. Ол 2006 жылғы 13 ақпанда қастандықпен өлтірілді. Ғабдуллиннің архивтен қайта шығарған мақаласы Сәрсенбаевтың билік өкілінен демократиялық оппозицияның көрнекті тұлғасына айналған саяси жолын сол дәуірдің өзінде қалай қабылдағанын көрсетеді.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
