Мұнай-газ саласының сарапшысы Олжас Байділдаев Қазақстанда жанармай бағасын ұзақ уақыт ұстап тұрудан бас тарту қажет деген ұстанымын білдірді. Оның ойынша, бензиннің кезең-кезеңімен қымбаттауы мұнай өңдеу саласына инвестиция тарту және елдің энергетикалық қауіпсіздігін сақтау үшін қажет, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Сарапшы Қазақстандағы жанармай бағасының уақытша тұрақтағанына қуана бермеуге шақырды. Әлемде және көршілес мемлекеттерде отын құны өсіп жатқанда, ішкі нарықтағы баға айырбас бағамы мен мемлекеттік реттеуге тәуелді болып отыр. Байділдаев осы тыныштықтың артында кейін жиналып шығатын экономикалық қысым бар деп есептейді.
GlobalPetrolPrices дерегінше, 2026 жылғы 21 қыркүйекте Қазақстандағы АИ-95 бензинінің орташа бағасы литріне 322 теңге болған. Әзербайжанда көрсеткіш 303 теңгені, Ресейде 393 теңгені, Қырғызстанда 558 теңгені, Өзбекстанда 693 теңгені құрады. Германияда бензиннің бір литрі 1166 теңгеге, ал Гонконгте 1972 теңгеге жеткен.
Байділдаев теңгенің қазіргі нығаюын қалыптан тыс әрі уақытша құбылыс деп бағалайды. Ұлттық валюта әлсіресе, жанармайдың доллармен есептелген құны өсіп, бөлшек баға да жоғары қарай қозғалады. Сондықтан қазіргі көрсеткішті ұзақмерзімді тұрақтылық ретінде қабылдау жаңсақ пікір болуы мүмкін.
Арзан бензин мұнай өндірісін тежей ме
Сарапшының басты уәжі ішкі нарыққа жеткізілетін мұнайдың бағасына байланысты. Өндіруші компаниялар шикізатты қазақстандық зауыттарға әлемдік нарықтан әлдеқайда төмен бағамен берсе, өндірісті ұлғайтуға және жаңа кен орындарын игеруге ынтасы төмендейді. Байділдаев мұндай саясат жалғаса берсе, өңдеу зауыттары жаңартылғанымен, оларға қажетті мұнай жетіспеуі мүмкін екенін айтады.
Оның сөзінше, ірі кен орындарынан тыс өндірілетін мұнай көлемі жыл сайын азайып келеді. Ал жаңа қуаттарға шикізат жеткізу үшін Теңіз бен Қашаған секілді ірі жобалардың мұнайын нарыққа жақын бағамен сатып алу қажет болады. Мұндай жағдайда бензиннің бұрынғы төмен бағасын сақтау барған сайын қиындай түседі.
Қазақстан Үкіметінің 2025-2040 жылдарға арналған тұжырымдамасы мұнай өңдеу қуатын жылына 18 миллион тоннадан 39 миллион тоннаға дейін арттыруды көздейді. Жоспар қолданыстағы үш зауытты кеңейтіп, жылына 10 миллион тоннаға дейін мұнай өңдейтін төртінші ірі кәсіпорын салуды қамтиды. Энергетика министрлігі болашақ зауытты Қашаған және Теңіз мұнайымен қамтамасыз ету нұсқаларын қарастырып жатыр.
Байділдаев жанармай бағасы жасанды түрде төмен деңгейде қалса, төртінші зауыт қағаздағы жоба күйінде қалуы мүмкін деп санайды. Миллиардтаған доллар инвестиция салатын компанияға шығынды қайтаратын тұрақты нарық пен түсінікті баға саясаты керек. Осы себепті сарапшы жанармай құнын теңестіруді энергетикалық және экономикалық қауіпсіздік мәселесі деп атаған.
Қымбат бензиннің ақысын халық төлейді
Жанармайға сұраныс жыл сайын артып келеді. 2026 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстанда тіркелген автокөлік саны 6,08 миллионнан асты, ал бір ғана тамызда 166,5 мың көлік есепке қойылды. Автопарк көбейген сайын бензин мен дизель өндірісін ұлғайту қажеттілігі де күшейеді.
Алайда әр елдегі жанармай бағасын теңгеге айналдырып салыстыру толық көрініс бермейді. Халықтың табысы, салық көлемі, мұнай импортына тәуелділік және қоғамдық көліктің сапасы мемлекеттер арасында әртүрлі. Қазақстандық жүргізуші үшін бензиннің Германиядан арзан болуы емес, оның айлық табысының қанша бөлігін алатыны маңызды.
Жанармай қымбаттаса, оның әсері автокөлік иелерімен шектелмейді. Тасымал шығыны өскен соң азық-түлік, құрылыс материалы, такси, қоғамдық көлік және ауыл шаруашылығы өнімдерінің бағасы да көтеріледі. Сондықтан нарықтық реформа инфляцияға және халықтың сатып алу қабілетіне түсетін салмақпен қатар есептелуі керек.
Байділдаевтың ұстанымы өндірушілер мен инвесторлардың мүддесі тұрғысынан түсінікті. Бірақ қымбаттаудың бүкіл шығынын қарапайым тұтынушының мойнына арту әлеуметтік наразылықты күшейтуі мүмкін. Үкімет бағаны еркін жіберуге барса, мұнай өңдеуге салынатын инвестицияның нақты өсуін, бәсекелі нарықты және халыққа арналған өтем тетіктерін қатар қамтамасыз етуге тиіс.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
