Қазақстанның автомобиль өнеркәсібі он жыл ішінде қарапайым құрастыру алаңынан экономиканың ірі өндірістік секторына айналды. 2015 жылы елде 15,2 мың техника шығарылса, 2025 жылы өндіріс көлемі 174,9 мың бірлікке жетті, – деп жазады Ertenmedia.kz.
Жеңіл автомобиль өндірісі осы кезеңде 12,5 мыңнан 158,9 мыңға дейін ұлғайып, шамамен 13 есе өсті. Саладағы өзгеріс конвейерден шыққан көлік санымен ғана шектеліп отырған жоқ. Кәсіпорындар дәнекерлеу, бояу, бөлшек өндіру және инженерлік жобалау секілді күрделі операцияларды игере бастады.
Қазақстан автопромының қазіргі тіректерінің бірі саналатын Қостанайдағы өндіріс тарихы 1982 жылдан басталады. Сол жылы жылына 20 мың Урал-744 дизель қозғалтқышын шығаруға есептелген Қостанай дизель зауыты құрылды. Жоба бойынша қозғалтқыш бөлшектері мен тораптарының 70 пайызы кәсіпорынның өзінде өндірілуге тиіс болатын.
Тоқсаныншы жылдардағы тоқыраудан кейін өндірістік алаң жаңа бағытқа бейімделді. 2003 жылы бұрынғы дизель зауытының кешенін «АгромашХолдинг» сатып алды, ал 2010 жылы қазіргі Allur құрылымындағы «СарыарқаАвтоПром» жұмысын бастады. Осылайша қозғалтқыш шығаруға салынған зауыт Қазақстандағы ірі автомобиль өндірісі орталығына айналды.
Он жылдық өсім автопромның салмағын арттырды
Саладағы негізгі серпіліс 2017 жылдан кейін байқалды. Сол жылы 19,5 мың техника шығарылса, 2018 жылы көрсеткіш 32,3 мыңға, 2019 жылы 50 мыңнан астам бірлікке жетті. Өндіріс 2020 жылы 77,4 мың, 2021 жылы 93,5 мың, 2022 жылы 113,9 мың бірлікті құрады.
Жеңіл көліктің жалпы өндірістегі үлесі де біртіндеп артты. 2016 жылы шығарылған 8,4 мың жеңіл автомобиль сектор өнімінің 76 пайызын құраса, 2025 жылы оның үлесі 90,9 пайызға жетті. Былтыр кәсіпорындар 8,5 мың жүк көлігін, 3,1 мың автобус пен 860 арнайы техника да шығарды.
Автомобиль өнеркәсібінің бүкіл машина жасау саласындағы экономикалық салмағы айтарлықтай күшейді. 2016 жылы өндіріс көлемі 71,2 млрд теңгені немесе машина жасаудың 9,9 пайызын құраған еді. 2025 жылы көрсеткіш 2,4 трлн теңгеге жетіп, саладағы үлесі 41,9 пайызға дейін өсті.
Жоғары қарқын 2026 жылы да сақталды. Қаңтар-тамыз аралығында Қазақстанда 126,4 мың автомобиль және өзге техника шығарылып, өндіріс бір жылда 31,4 пайызға артты. Соның 117,2 мыңы жеңіл көлік болды, ал оның сектордағы үлесі 92,7 пайызға жетті.
Қостанай мен Алматы өндірістің қос тірегіне айналды
Автопромның өндірістік картасында қазір екі негізгі орталық қалыптасты. 2026 жылдың алғашқы сегіз айында Қостанай облысы 59 мың, Алматы қаласы 58,2 мың жеңіл автомобиль шығарды. Елдегі жеңіл көлік өндірісінің басым бөлігі осы екі өңірге тиесілі.
Кәсіпорындар арасында Allur әзірге өндіріс көлемі бойынша алда келеді. «СарыарқаАвтоПром» сегіз айда 47,6 мың техника, Kia Qazaqstan 12,3 мың автомобиль шығарды. Hyundai Trans Kazakhstan 25,1 мың, Astana Motors Manufacturing Kazakhstan 33,1 мың көлік өндірді.
Алматы мен Қостанайдағы жаңа зауыттардың ашылуы өндіріс географиясын кеңейтті. 2025 жылы іске қосылған Astana Motors Manufacturing Kazakhstan жылына 120 мың, Kia Qazaqstan 70 мың автомобиль шығаруға есептелген. Екі жобаға шамамен 347 млрд теңге инвестиция салынып, 5 мыңнан астам жұмыс орны құрылды.
Жаңа қуаттар ішкі нарықтағы көлік ұсынысын көбейтіп, импортқа тәуелділікті азайтуға мүмкіндік береді. Алайда зауыттың жобалық қуаты мен нақты өндіріс көлемі арасында айырмашылық болуы мүмкін. Сондықтан саланың жетістігін салынған конвейермен қатар, оның қаншалықты жүктелгені арқылы бағалау қажет.
Инвестиция айналасында жаңа өндірістер қалыптасады
Автомобиль өндірісіне салынған капитал көлемі соңғы үш жылда күрт артты. 2023 жылы негізгі капиталға 35,8 млрд теңге жұмсалса, 2024 жылы көрсеткіш 189,8 млрд теңгеге жетті. 2025 жылы инвестиция көлемі 199,9 млрд теңгені құрады.
2026 жылдың қаңтар-тамызында салаға тағы 132,1 млрд теңге салынды. Көрсеткіш былтырғы сәйкес кезеңнен 43,6 пайызға жоғары. 2023 жылдың алғашқы сегіз айымен салыстырғанда инвестиция көлемі 27 есе көбейген.
Автозауыттың экономикалық әсері оның қақпасымен аяқталмайды. Өндіріс ұлғайған сайын металл, әйнек, пластик, резеңке, кабель, электроника және логистика қызметіне сұраныс артады. Осы тапсырыстың ел ішінде орындалуы шағын және орта кәсіпорындардың автопром айналасына шоғырлануына жол ашады.
Заманауи автомобиль кәсіпорнына конвейердің өзі жеткіліксіз. Дәнекерлеу және бояу цехтары, роботтандырылған желілер, автоматты сапа бақылауы мен цифрлық басқару жүйелері қажет. Инвестиция жаңа ғимаратпен бірге технология, инженерлік тәжірибе және өндірістік мәдениет әкелгенде ғана ұзақмерзімді нәтиже береді.
Жергілікті бөлшек өндірісі шешуші кезеңге жетті
Қазақстандағы кейбір автомобиль маркалары бойынша жергілікті қамту деңгейі 40 пайызға жеткен. Кәсіпорындар ірі тораптарды құрастырудан дәнекерлеу, бояу және шағын тораптық өндіріс сатыларына көшіп келеді. Елде шина, орындық, мультимедиа жүйесі, климаттық модуль және басқа бөлшектер шығару қолға алынған.
2026 жылдың алғашқы сегіз айында автомобиль бөлшектері мен керек-жарақтарының өндірісі 702,8 млн теңгені құрады. Көрсеткіш бір жыл ішінде 2,4 есе артты, ал 2025 жылдың қорытындысында өндіріс көлемі 395,1 млн теңге болған. Дегенмен ресми сан автозауыттар пайдаланатын отандық компоненттердің барлығын толық қамтымайды.
Allur Қостанайда аумағы 30 мың шаршы метр болатын локализация орталығын ашуға дайындалып жатыр. Кәсіпорын жылына 60 мың жиынтық шығарып, сымдардан бастап автомобиль интерьерінің бөлшектеріне дейін өндіруге тиіс. Жоба аясында 800 жұмыс орнын құру көзделген.
Отандық металлургияны автопроммен байланыстыруға бағытталған алғашқы жобалар да пайда болды. Қарағанды облысындағы QazTehna зауыты Yutong автобустарының кузов бөлшектеріне Qarmet компаниясының мырышталған болатын қолданып, жеке штамптау өндірісін іске қосты. Келесі кезеңде Qarmet жеңіл автомобильдерге арналған арнайы болат маркаларын игеруді жоспарлап отыр.
Он мың маманға сұраныс кадр саясатын өзгертеді
Өндіріс күрделенген сайын салаға қажетті маманның бейнесі де өзгеріп келеді. Зауыттарға құрастырушы жұмысшылармен бірге инженерлер, технологтер, мехатроника, автоматтандыру, бағдарламалау және сапаны бақылау мамандары қажет. Роботтандырылған құралды басқарып, ақауды цифрлық жүйе арқылы анықтайтын кадр автопромның негізгі капиталына айналады.
2016 жылдың екінші тоқсанында автомобиль өндірісінде 1,6 мың адам еңбек еткен. 2020 жылы қызметкерлер саны 3,4 мыңға, 2023 жылы 5,5 мыңға, 2026 жылдың екінші тоқсанында 9,8 мыңға жетті. Он жылда жұмыспен қамту көрсеткіші алты еседен астам өсті.
Ғылым және жоғары білім министрлігінің бағалауынша, алдағы үш жылда автомобиль өнеркәсібіне 10 мыңнан астам инженерлік және жұмысшы маман қажет болады. Қазір 19 жоғары оқу орнында 34 білім беру бағдарламасы бойынша кадр даярланып, автомобиль өндірісіне қажетті бағыттарда 4 мыңға жуық студент білім алып жүр. 2026 жылы осы мамандықтарға 3 мыңнан астам мемлекеттік грант бөлінді.
Дуальды білім беру жүйесіне 16 жоғары оқу орны мен 48 кәсіпорын қатысады. Allur University жыл сайын 2 мыңнан астам адамға үнемді өндіріс, Lean-менеджмент, корпоративтік мәдениет және инновациялық ойлау бағытында білім береді. Компаниялар мектеп жасындағы балаларды инженерлік кәсіппен ерте таныстыруға да кіріскен.
Өндіріс саны отандық құнмен өлшенуге тиіс
Қазақстан автопромы енді шығарылған көлік санынан өндірістің сапасына қарай өтетін кезеңге келді. Негізгі көрсеткіш ретінде жергілікті бөлшектердің нақты үлесі, технология трансфері және қазақстандық инженерлердің қатысуы есепке алынуы қажет. Әйтпесе өндіріс көлемі артқанымен, қосылған құнның едәуір бөлігі шетелде қалуы ықтимал.
Жаңа зауыттарға тұрақты өткізу нарығы да керек. Ішкі сұраныс бәсеңдеген жағдайда экспорттық бағыттары қалыптаспаған кәсіпорындардың қуаты толық пайдаланылмай қалуы мүмкін. Сондықтан өндірісті ұлғайту саясаты Еуразия, Орталық Азия және Кавказ нарықтарына шығу жоспарына сүйенгені жөн.
Мемлекеттік қолдаудың тиімділігі де ашық өлшемдермен бағалануға тиіс. Бір жұмыс орнына жұмсалған қаржы, жергілікті қамту, салық түсімі, экспорт және технологиялық операциялардың саны жарияланып отырғаны дұрыс. Сонда автопромның экономикаға қосқан нақты үлесі мен берілген жеңілдіктердің қайтарымы көрінеді.
Он жылдағы он екі есе өсім Қазақстанда автомобиль өндірісінің қалыптасқанын көрсетті. Ендігі міндет көлікті ел ішінде жинаумен шектелмей, бөлшек, технология және инженерлік шешім шығаратын толық өндірістік жүйе құруға тіреледі. Қазақстан осы кезеңнен өте алса, автопром конвейерлер желісінен ұлттық инженерия мен білікті кадр қалыптастыратын үлкен мектепке айналады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
