Тамыз айында теңге долларға шаққанда 2,6 пайызға нығайып, 461,57 теңгеге жетті. Halyk Finance сарапшылары ұлттық валютаның күшеюін нарықтағы шетел валютасы ұсынысының сұраныстан басым болуымен және бейрезиденттердің теңгелік активтерге қызығушылығымен байланыстырады, деп хабарлайды Ertenmedia.kz.
Шілде айының соңында доллар 473,81 теңге болған еді. Тамыз қорытындысында теңге 2024 жылғы мамырдан бергі ең жоғары деңгейге дейін нығайды.
Жыл басында америкалық валюта 501,2 теңге тұрған. Осылайша, алғашқы сегіз айда ұлттық валюта шамамен 8 пайызға күшейген.
Валюта саудасы күрт өсті
Тамызда Қазақстан қор биржасындағы шетел валютасы саудасының жалпы көлемі 8,7 млрд долларды құрады. Шілдемен салыстырғанда көрсеткіш 100 млн долларға артқан. Күн сайын орта есеппен 415 млн доллар саудаланды.
2026 жылдың алғашқы сегіз айында валюта саудасының көлемі 60 млрд долларға жетті. Былтырғы сәйкес кезеңдегі көрсеткіш 38,2 млрд доллар болған. Бір жыл ішінде нарықтағы сауда белсенділігі 21,8 млрд долларға өскен.
Halyk Finance осы айырмашылыққа ерекше назар аударады. 2025 жылдың алғашқы сегіз айында доллар бағамы 518,2 теңгеден 538,6 теңгеге дейін көтерілген. Биыл сауда көлемі әлдеқайда жоғары болғанымен, теңге керісінше нығайды.
Сарапшылар мұны нарықтағы валюта ұсынысының сұраныстан басым түсуімен түсіндіреді.
Ұлттық қордан сатылған валюта азайды
Тамызда Ұлттық банктің таза валюта сатылымы 284 млн долларды құрады. Бұл кейінгі екі жылдағы ең төмен көрсеткіштердің бірі. Шілдеде аталған көлем 617 млн доллар болған еді.
Ұлттық қордан республикалық бюджетке трансферт бөлу үшін 200 млн доллар сатылды. Оның жалпы биржалық саудадағы үлесі шілдедегі 2,6 пайыздан 2,3 пайызға дейін төмендеген.
Ұлттық банк тамызда валюта нарығына интервенция жүргізген жоқ.
Шілдеде квазимемлекеттік сектордың валюталық түсімінің 50 пайызын міндетті сату талабы тоқтатылған еді. Halyk Finance бағалауынша, осыдан кейін квазимемлекеттік компаниялардың нарықтағы валюта ұсынысына ықпалы әлсіреген.
Соған қарамастан, теңге нығая түсті. Демек ұлттық валютаның күшеюіне Ұлттық қордан сатылған доллар немесе квазимемлекеттік сектордың экспорттық түсімі ғана әсер еткен жоқ.
Бейрезиденттердің теңгеге қызығушылығы артты
Halyk Finance теңгені қолдаған негізгі фактор ретінде шетелдік портфельдік инвесторлардың капиталын атайды. Бейрезиденттердің теңгелік активтерге қызығушылығына бірнеше жағдай әсер еткен:
- теңгелік құралдардың жоғары нақты кірістілігі;
- Ұлттық банк пен Ұлттық қор резервтерінің өсуі;
- S&P агенттігінің Қазақстанның тәуелсіз кредиттік рейтингін көтеруі.
Тамызда бейрезиденттердің мемлекеттік бағалы қағаздарға салған портфельдік инвестициясы 52,3 млн долларды құрады. Шілдеде бұл көрсеткіш 193,9 млн доллар болған.
Түсім азайғанымен, сарапшылар бейрезидент капиталының валюталық ұсынысты қолдаудағы ықпалы елеулі деп есептейді.
БЖЗҚ 721 млн долларға валюта сатып алды
Тамызда валютаға сұранысты арттырған негізгі факторлардың бірі Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры болды.
Зейнетақы активтеріндегі валюталық үлесті сақтау үшін Ұлттық банк БЖЗҚ инвестициялық портфеліне 721 млн долларға шетел валютасын сатып алды. Көрсеткіш шілдедегі 375 млн доллармен салыстырғанда екі есе дерлік өскен.
БЖЗҚ сатып алған валютаның көлемі биржадағы жалпы сауданың 8,3 пайызына тең болды. Осыған қарамастан, нарықтағы доллар ұсынысы сұраныстан жоғары болып, теңге нығаюын жалғастырды.
Сонымен қатар Ұлттық банк алтын операцияларын айналау тетігі аясында нарықтан шамамен 374 млрд теңгені залалсыздандырған. Орташа айлық бағаммен есептегенде, аталған сома 805 млн долларға тең.
Қыркүйекте теңгеге қандай факторлар әсер етеді?
Қыркүйекте Ұлттық қордан 200–300 млн доллар сату жоспарланып отыр. Алтын операцияларын айналау аясында тағы 374 млрд теңгеге балама шетел валютасы нарыққа шығарылмақ.
Ұлттық банк қыркүйектен бастап Ұлттық қормен жүргізілетін операцияларды ішкі валюта нарығында айналау тетігіне көшіретінін де мәлімдеген. Осы бағыттағы сатылым көлемі 200–300 млн доллар аралығында бағаланып отыр.
Алайда Halyk Finance сарапшылары мұнда нақтылауды қажет ететін мәселе барын атап өтті. Әзірге аталған 200–300 млн доллар Ұлттық қормен байланысты операциялардың жалпы көлеміне кіре ме, әлде нарықтағы валюта ұсынысының бөлек көзі бола ма толық түсінікті емес.
Тетіктің параметрлері ашық көрсетілсе, оның теңге бағамына ықпалын дәлірек бағалауға мүмкіндік туады.
Ұлттық қор трансферттері қайта қаралуы мүмкін
2026 жылы Ұлттық қордан республикалық бюджетке берілетін кепілдендірілген трансферт көлемі 2,77 трлн теңге болып белгіленген. 2025 жылы бұл мақсатқа 5,25 трлн теңге бөлінген еді.
1 тамыздағы мәлімет бойынша жылдық жоспардың 84 пайызы игерілген. Қалған сома шамамен 450 млрд теңгені құрайды.
Halyk Finance бағалауынша, қаражат бұрынғы қарқынмен жұмсалса, Ұлттық қор трансферттерінің жылдық лимиті тамыздың соңына қарай таусылуы мүмкін. Мұндай жағдайда билік жыл соңына дейінгі трансферт параметрлерін қайта қарауы ықтимал.
Егер Ұлттық қор қаражатын пайдалану көлемі ұлғайса, ішкі нарықта сатылатын валюта да көбеюі мүмкін. Өзге жағдайлар өзгермеген кезде мұндай қадам теңгенің одан әрі нығаюына ықпал етеді.
Бағамға қатысты болжам жаңартылады
Halyk Finance теңге бағамына қатысты соңғы болжамын қосымша деректер шыққаннан кейін қайта қарамақ.
Алдағы уақытта ұлттық валютаның қозғалысына Ұлттық қор трансферттерінің көлемі, мұнайдың әлемдік бағасы, ішкі нарықтағы валюта сұранысы мен ұсынысының арақатынасы және бейрезиденттердің белсенділігі әсер етеді.
Тамыздағы көрініс теңгенің тек әкімшілік немесе бюджеттік валюта сатылымы есебінен нығаймағанын байқатты. Ұлттық қордан сатылатын доллар көлемі азайып, БЖЗҚ-ның валюта сатып алуы екі есе өскеніне қарамастан, теңге күшейді. Halyk Finance мұның артында жоғары кірістілікке қызыққан шетелдік капитал мен нарықтағы валюта ұсынысының басымдығы тұрғанын алға тартады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
