Жастардың кәсіби маман болып қалыптасуына мектеп қабырғасынан бастап мән беру керек. Қазір еңбек нарығы бұрынғыдан әлдеқайда жылдам өзгеріп жатыр. Кеше ғана сұраныста болған кейбір мамандықтың бүгін мәні азайып, оның орнына техника тілін түсінетін, цифрлық жүйемен жұмыс істей алатын, өндірістегі жаңа құралдарды меңгерген кадрларға қажеттілік арта түсті, деп жазады Ertenmedia.kz.
Сондықтан мектеп оқушыларының технологиялық процестерді автоматтандыру, электроника, инженерлік графика, компьютерлік модельдеу секілді бағыттарда өз қабілетін сынауы жай ғана кезекті байқау емес, елдің болашақ кадрлық қорын қалыптастыруға жасалған нақты қадам.
Жұмысшы мамандығы деген ұғымды қоғам кейде тым тар түсінеді. Көпшілік оны тек зауыттағы немесе шеберханадағы қарапайым еңбекпен байланыстырып жатады. Алайда қазіргі жұмысшы маман бұрынғы түсініктегі маманнан әлдеқайда бөлек.
Ол станокты ғана емес, автоматтандырылған жүйені де басқаруы мүмкін. Сызба оқи алады, электрондық құрылғымен жұмыс істейді, өндірістік процестің логикасын түсінеді, қажет болса компьютерлік модель жасайды. Яғни бүгінгі техникалық мамандық қол еңбегі мен инженерлік ойлаудың түйіскен жерінде тұр.
Мектеп оқушылары арасында өткен осындай сайыстардың маңызы да осында. 14 пен 16 жас аралығындағы балалар үшін мамандық таңдау бір қарағанда ерте көрінуі мүмкін. Бірақ дәл осы кезеңде баланың қабілеті, қызығушылығы, ойлау жүйесі қалыптаса бастайды.
Бірі гуманитарлық бағытқа жақын болса, енді бірі техникамен жұмыс істеуге бейім келеді. Бір бала сызбаны тез түсінеді, екінші бала электрондық тізбекті құрастыруға қызығады, үшіншісі компьютерлік модельдеуге қабілетті болуы мүмкін. Осындай байқаулар жасөспірімнің бойындағы сол жасырын мүмкіндікті ерте байқауға жол ашады.
Жастарға кәсіби бағдар беру жұмысы қағаз жүзіндегі кеңеспен шектелмеуі керек. Оқушыға «инженер бол», «техник бол», «IT маманы бол» деп айту жеткіліксіз. Ол сол саланың ішіне кіріп көруі қажет. Қолына құрал ұстап, компьютер алдында жоба жасап, сызба сызып, шағын құрылғы құрастырып, нақты тапсырма орындағанда ғана мамандықтың табиғатын сезінеді. Сонда ғана бала таңдауды сыртқы әсермен емес, өз тәжірибесі арқылы жасайды.
Қазақстан үшін мұндай бағыттың маңызы ерекше. Елде өндіріс, энергетика, көлік-логистика, құрылыс, агроөнеркәсіп, машина жасау, цифрландыру салалары дамыған сайын орта буындағы кәсіби мамандарға сұраныс артады.
Экономикаға тек жоғары оқу орнын тәмамдаған басқарушы кадрлар ғана емес, нақты істі жүргізетін, техниканы түсінетін, өндірістік процесті тоқтатпайтын мамандар қажет. Кәсіби-техникалық білім беру жүйесінің салмағы да осы тұста күшейеді.
Техникалық дағдылардың маңызы
Жастардың кәсіби маман болып қалыптасуы отбасы, мектеп, колледж, кәсіпорын және мемлекет арасындағы ортақ жауапкершілікке байланысты. Отбасы баланың қызығушылығын тұншықтырмай, қабілетін қолдауы керек.
Мектеп тек теория беріп қоймай, практикалық бағытты күшейтуі тиіс. Колледж еңбек нарығымен тығыз байланыс орнатуы қажет. Кәсіпорындар жас маманды дайын күйінде күтіп отырмай, оның қалыптасуына өздері де атсалысуы керек. Мемлекет болса жұмысшы мамандықтарының беделін көтеретін жүйелі саясат жүргізуге тиіс.
Қазір әлемде «еңбек адамы» деген ұғымның мазмұны өзгерді. Бұрын ол көбіне физикалық күшпен өлшенсе, бүгін кәсіби құзыретпен бағаланады. Жұмысшы маманның қолында балға ғана емес, планшет, сызба бағдарламасы, автоматтандырылған басқару панелі, электрондық өлшеу құралы болуы мүмкін.
Өндіріс орны да бұрынғыдай тек ауыр цех емес, цифрлық жүйемен байланысқан күрделі технологиялық кеңістікке айналды. Сондықтан жастарды осы ортаға ерте бейімдеу елдің технологиялық мәдениетін қалыптастырады.
Жасанды интеллект, цифрландыру, өндірістік автоматтандыру күшейген сайын адам еңбегі жоғалып кетеді деген пікір жиі айтылады. Шын мәнінде, еңбек мазмұны өзгеріп жатыр. Енді қарапайым қайталанатын жұмысты машина атқаруы мүмкін, ал адамға бақылау, басқару, талдау, жөндеу, жобалау, шешім қабылдау міндеті жүктеледі. Демек болашақ маман тек орындаушы емес, технологиялық процестің мәнін түсінетін ойлы кадр болуы керек.
Сол себепті мектеп оқушыларының инженерлік графикаға, электроникаға, автоматтандыруға қызығуы ертеңгі еңбек нарығы үшін маңызды белгі. Бүгін сызба сызып жүрген оқушы ертең өндіріс инженері болуы мүмкін. Бүгін шағын электрондық тапсырма орындаған бала кейін энергетика немесе робототехника саласына баруы ықтимал.
Жұмысшы мамандығының мәртебесін көтеру үшін ең алдымен қоғамдағы көзқарасты өзгерту қажет. Жақсы дәнекерлеуші, мықты техник, сауатты электрик, автоматтандыру жүйесін білетін оператор, өндірістік жабдықты жөндей алатын маман экономиканың нақты тірегіне айналып отыр.
Мұндай кадрсыз зауыт жүрмейді, құрылыс тоқтайды, инфрақұрылым әлсірейді, жаңа өндіріс іске қосылмайды. Сондықтан жұмысшы мамандығын екінші қатардағы таңдау ретінде қарау елдің өз мүмкіндігін шектеуімен тең.
Жастарға кәсіби бағыт беретін жобалар тұрақты түрде өтуі керек. Бір реттік сайыс әсер береді, бірақ жүйелі жұмыс қана нақты нәтиже шығарады. Әр мектепте техникалық үйірмелер, инженерлік зертханалар, робототехника кабинеттері, кәсіпорындарға экскурсия, колледждермен байланыс, шеберлік сабақтары жиі ұйымдастырылса, оқушы болашақ мамандығын ерте түсінеді. Ерте түсінген бала уақытын босқа жоғалтпайды. Ол өз жолын нақтырақ таңдайды.
Жастардың кәсіби маман болып қалыптасуы ұзақ жол. Сол жолдың басында сенім, тәжірибе және дұрыс орта тұруы керек. Техникалық сайыстар, кәсіби бағдар жобалары, практикалық тапсырмалар мен мамандардың қолдауы жас буынға өз орнын табуға көмектеседі. Ал өз орнын тапқан жас еңбекке де жауапты қарайды, мамандығына да адал болады, елдің дамуына да нақты үлес қосады.
📌 Ertenmedia-ның Telegram арнасына жазылыңыз: қысқа әрі нұсқа, ең өзекті ақпарат осында!
